{"id":10784,"date":"2025-08-12T10:26:18","date_gmt":"2025-08-12T07:26:18","guid":{"rendered":"https:\/\/drelisblog.com\/?p=10784"},"modified":"2025-09-30T14:37:31","modified_gmt":"2025-09-30T11:37:31","slug":"historia-judy-i-tamar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/historia-judy-i-tamar\/","title":{"rendered":"Historia Judy i Tamar"},"content":{"rendered":"

Ksi\u0119ga Rodzaju, ze swoimi wielkimi opowie\u015bciami o stworzeniu, przymierzu i ludzkich zmaganiach, stanowi fundament do zrozumienia teologicznych i moralnych ram Biblii Hebrajskiej. W dramatycznej narracji o J\u00f3zefie (Rdz 37\u201350) znajduje si\u0119 niespodziewane odej\u015bcie od g\u0142\u00f3wnego w\u0105tku w postaci przedstawienia historii Judy i Tamar<\/strong> w rozdziale 38. Ten fragment przerywa niespodziewanie opowie\u015b\u0107 o J\u00f3zefie, aby opowiedzie\u0107 o moralnym upadku Judy, kt\u00f3ry odmawia swojej synowej Tamar prawa do ma\u0142\u017ce\u0144stwa lewirackiego. Na pierwszy rzut oka wydaje si\u0119 to wtr\u0105ceniem, kt\u00f3re burzy ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 narracji. G\u0142\u0119bsze spojrzenie pokazuje jednak, \u017ce rozdzia\u0142 38 nie jest przypadkow\u0105 dygresj\u0105, lecz starannie umieszczon\u0105 histori\u0105, pog\u0142\u0119biaj\u0105c\u0105 tematy odpowiedzialno\u015bci wsp\u00f3lnotowej, nawr\u00f3cenia i Bo\u017cej opatrzno\u015bci. \u0141\u0105czy si\u0119 ona z szerszym w\u0105tkiem przymierza zawartego z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem oraz z mesja\u0144sk\u0105 nadziej\u0105, kt\u00f3rej dziedzicem stanie si\u0119 r\u00f3d Judy.<\/p>\n

Kontekst i struktura \u201ewtr\u0105cenia\u201d<\/h3>\n

Narracja o J\u00f3zefie, rozpocz\u0119ta jego snami i zdrad\u0105 braci w rozdziale 37, to porywaj\u0105ca opowie\u015b\u0107 o Bo\u017cej opatrzno\u015bci i pojednaniu rodziny. Jednak dok\u0142adnie wtedy, gdy czytelnik spodziewa si\u0119 dalszego ci\u0105gu w\u0119dr\u00f3wki J\u00f3zefa do Egiptu, tekst zatrzymuje si\u0119 i przenosi uwag\u0119 na Jud\u0119, jednego z syn\u00f3w Jakuba, oraz jego relacj\u0119 z Tamar. To nag\u0142e przesuni\u0119cie punktu ci\u0119\u017cko\u015bci od wiek\u00f3w zastanawia biblist\u00f3w. Dlaczego w \u015brodku opowie\u015bci pe\u0142nej napi\u0119cia pojawia si\u0119 historia moralnej pora\u017cki i podst\u0119pu? Odpowied\u017a le\u017cy w g\u0142\u0119bokich powi\u0105zaniach tematycznych i teologicznych, jakie rozdzia\u0142 38 tworzy zar\u00f3wno z dziejami J\u00f3zefa, jak i ca\u0142\u0105 narracj\u0105 patriarch\u00f3w.<\/p>\n

T\u0142em kulturowym jest tu zwyczaj ma\u0142\u017ce\u0144stwa lewirackiego, opisany w Pwt 25,5\u20136. Zobowi\u0105zywa\u0142 on m\u0119\u017cczyzn\u0119 do po\u015blubienia wdowy po zmar\u0142ym bracie, je\u015bli ten nie zostawi\u0142 potomka, aby zapewni\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 rodu. W opowie\u015bci syn Judy, Er, bierze Tamar za \u017con\u0119, lecz umiera bezdzietnie. Drugi syn, Onan, powinien wype\u0142ni\u0107 obowi\u0105zek, ale celowo unika pocz\u0119cia potomka, \u201emarnuj\u0105c nasienie na ziemi\u0119\u201d (Rdz 38,9). Jego kalkulacja by\u0142a prosta: dziecko zrodzone z Tamar by\u0142oby prawnym dziedzicem Era, a nie jego samego, co zmniejsza\u0142oby jego udzia\u0142 w spadku i obci\u0105\u017ca\u0142o odpowiedzialno\u015bci\u0105 finansow\u0105. Ten akt egoizmu Biblia przedstawia jako powa\u017cny grzech wobec wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g kszta\u0142tuje przez rodzin\u0119 Jakuba. Onan, za odmow\u0119 wzi\u0119cia odpowiedzialno\u015bci wobec Tamar i obowi\u0105zku lewiratu, zostaje ukarany \u015bmierci\u0105.<\/p>\n

Judzie pozosta\u0142 najm\u0142odszy syn, Szela. Obawiaj\u0105c si\u0119 o jego \u017cycie, obiecuje Tamar, \u017ce Szela po\u015blubi j\u0105, gdy doro\u015bnie. Jednak nie dotrzymuje s\u0142owa, prawdopodobnie l\u0119kaj\u0105c si\u0119, \u017ce Tamar jest \u201eprzekl\u0119ta\u201d, skoro ju\u017c dw\u00f3ch jego syn\u00f3w zmar\u0142o. To w\u0142a\u015bnie tutaj Juda dopuszcza si\u0119 w\u0142asnej winy moralnej: odmawia Tamar jej prawa do potomstwa i miejsca w rodzinie. Historia przygotowuje w ten spos\u00f3b grunt pod odwa\u017cn\u0105 i kontrowersyjn\u0105 odpowied\u017a Tamar, kt\u00f3ra doprowadzi do punktu zwrotnego narracji.<\/p>\n

Tamar i m\u0105dro\u015b\u0107 ukryta w podst\u0119pie<\/h3>\n

Zdesperowana, by zachowa\u0107 swoje miejsce w Bo\u017cej rodzinie przymierza, Tamar bierze sprawy w swoje r\u0119ce. Gdy dowiaduje si\u0119, \u017ce Juda, ju\u017c jako wdowiec, udaje si\u0119 do Timny, przebiera si\u0119 za nierz\u0105dnic\u0119 i siada w miejscu, gdzie m\u00f3g\u0142 j\u0105 spotka\u0107. Juda, nie rozpoznaj\u0105c jej to\u017csamo\u015bci, korzysta z jej us\u0142ug, zostawiaj\u0105c osobiste przedmioty jako zastaw. Z tego spotkania Tamar poczyna bli\u017ani\u0119ta, Peresa i Zeracha.<\/p>\n

Kiedy Juda dowiaduje si\u0119 o jej ci\u0105\u017cy, wydaje surowy wyrok: \u015bmier\u0107 za domnieman\u0105 niemoralno\u015b\u0107 (Rdz 38,24). Wtedy Tamar pokazuje przedmioty zastawu i m\u00f3wi: \u201eRozpoznaj, prosz\u0119, czyje to jest\u201d<\/em> (Rdz 38,25). \u201e\u05d4\u05b7\u05db\u05bc\u05b6\u05e8\u05be\u05e0\u05b8\u05d0\u201d (haker na<\/em>, \u201erozpoznaj, prosz\u0119\u201d) (Rdz 38,25) to dok\u0142adne echo s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych Juda i jego bracia u\u017cyli wcze\u015bniej, gdy przynie\u015bli Jakubowi zakrwawion\u0105 szat\u0119 J\u00f3zefa: \u201e\u05d4\u05b7\u05db\u05bc\u05b6\u05e8\u05be\u05e0\u05b8\u05d0\u201d (haker na<\/em>, \u201erozpoznaj, prosz\u0119\u201d) (Rdz 37,32). To j\u0119zykowe powt\u00f3rzenie obna\u017ca ironi\u0119 sytuacji: oszustwo Judy powraca, by go os\u0105dzi\u0107, ujawniaj\u0105c jego hipokryzj\u0119 i zmuszaj\u0105c go do konfrontacji z w\u0142asnym grzechem. Co wi\u0119cej, ta fraza (haker na<\/em> \u2013 \u201erozpoznaj, prosz\u0119\u201d) wpisuje si\u0119 w szerszy wzorzec \u201erozliczenia\u201d, widoczny ju\u017c wcze\u015bniej: gdy Laban oszuka\u0142 Jakuba, podk\u0142adaj\u0105c mu Le\u0119 zamiast Racheli, czy wtedy, gdy sam Jakub udawa\u0142 Ezawa przed Izaakiem.<\/p>\n

Uderzaj\u0105ce jest to, \u017ce tekst nie pot\u0119pia podst\u0119pu Tamar ani relacji Judy z domnieman\u0105 nierz\u0105dnic\u0105. Uwaga skupia si\u0119 raczej na grzechu Judy, kt\u00f3ry odm\u00f3wi\u0142 Tamar prawa do Szeli, a tym samym pozbawi\u0142 j\u0105 potomstwa i nale\u017cnego miejsca w rodzinie Izraela. To przesuni\u0119cie akcentu sugeruje, \u017ce Tora stawia sprawiedliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3lnotow\u0105 ponad indywidualn\u0105 czysto\u015b\u0107 moraln\u0105. Cho\u0107 dzia\u0142ania Tamar by\u0142y (delikatnie m\u00f3wi\u0105c) niekonwencjonalne, ukazane s\u0105 jako desperacka, a zarazem sprawiedliwa pr\u00f3ba zapewnienia sobie miejsca w spo\u0142eczno\u015bci przymierza. Grzech Judy polega\u0142 nie tyle na z\u0142amaniu norm obyczajowych, ile na wyrz\u0105dzeniu krzywdy wsp\u00f3lnocie, a szczeg\u00f3lnie kobiecie ubogiej i bezbronnej. Dzia\u0142ania Tamar, ukazane s\u0105 jakie dalekie od pot\u0119pienia, a wr\u0119cz pokazuj\u0105 jej determinacj\u0119, by wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w Bo\u017cym planie odkupienia, nawet za cen\u0119 wielkiego ryzyka osobistego.<\/p>\n

Skrucha i przemiana Judy<\/strong><\/h3>\n

Punkt zwrotny w Rdz 38 nast\u0119puje w chwili, gdy Juda uznaje sw\u00f3j b\u0142\u0105d i wyznaje: \u201eOna mia\u0142a s\u0142uszno\u015b\u0107, nie ja, bo nie da\u0142em jej Szeli, mego syna\u201d<\/em> (Rdz 38,26). To wyznanie i skrucha staj\u0105 si\u0119 prze\u0142omem i katalizatorem zmiany w jego charakterze. W przeciwie\u0144stwie do wcze\u015bniejszego oszustwa wobec Jakuba, gdy bezlito\u015bnie pokaza\u0142 mu zakrwawion\u0105 szat\u0119 J\u00f3zefa, tym razem Juda bierze na siebie win\u0119 i zmienia kierunek swojego \u017cycia. Tekst podkre\u015bla, \u017ce nie zbli\u017cy\u0142 si\u0119 ju\u017c wi\u0119cej do Tamar, co wskazuje na trwa\u0142\u0105 zmian\u0119 post\u0119powania i decyzj\u0119, by post\u0119powa\u0107 sprawiedliwie.\u00a0Ten akt skruchy zbli\u017ca Jud\u0119 do jego ojca Jakuba, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c zmaga\u0142 si\u0119 ze swoimi s\u0142abo\u015bciami, lecz ostatecznie dojrza\u0142 do roli Izraela-patriarchy ludu wybranego przez Boga.<\/p>\n

Przemiana Judy w Rdz 38 zapowiada jego p\u00f3\u017aniejsze przyw\u00f3dztwo w narracji o J\u00f3zefie, szczeg\u00f3lnie w gotowo\u015bci oddania samego siebie w zamian za Beniamina (Rdz 44,33). Do\u015bwiadczenie utraty dw\u00f3ch syn\u00f3w wzmacnia jego b\u0142aganie wobec Jakuba, kt\u00f3ry straci\u0142 ju\u017c J\u00f3zefa, aby pozwoli\u0142 Beniaminowi uda\u0107 si\u0119 do Egiptu. Obietnica Judy, \u017ce osobi\u015bcie zapewni bezpieczny powr\u00f3t Beniamina (Rdz 43,8\u20139), ukazuje jego rosn\u0105ce poczucie odpowiedzialno\u015bci, zw\u0142aszcza wobec innego syna Racheli. Ta droga przemiany czyni z Judy posta\u0107 niedoskona\u0142\u0105, lecz odkupion\u0105, kt\u00f3rej skrucha toruje drog\u0119 do szczeg\u00f3lnego miejsca jego pokolenia w historii Izraela. Rdz 49,8\u201310 zapowiada, \u017ce potomkowie Judy b\u0119d\u0105 przewodzi\u0107 narodowi, co ostatecznie wype\u0142nia si\u0119 w kr\u00f3lu Dawidzie, kt\u00f3ry podobnie jak Juda mia\u0142 swoje wady i cnoty, lecz sta\u0142 si\u0119 narz\u0119dziem realizacji Bo\u017cych plan\u00f3w odkupienia.<\/p>\n

Ten prze\u0142omowy moment, skrucha Judy za niewierno\u015b\u0107 przymierzu wobec Tamar, przygotowuje go do roli ojca pokolenia, kt\u00f3re zosta\u0142o przeznaczone, by prowadzi\u0107 zar\u00f3wno Izrael, jak i narody \u015bwiata, poprzez osob\u0119 Jezusa Chrystusa, Lwa z pokolenia Judy (por. Ap 5,5). P\u00f3\u017aniej w Ewangelii Jana, Jezus m\u00f3wi do Samarytanki: \u201eZbawienie bierze pocz\u0105tek od \u017byd\u00f3w\u201d<\/em> (J 4,22). Te s\u0142owa s\u0105 jak podsumowanie proroczej zapowiedzi patriarchy Jakuba, wypowiedzianej przed \u015bmierci\u0105: \u201eNie zostanie odj\u0119te ber\u0142o od Judy ani laska pasterska spomi\u0119dzy jego kolan, a\u017c przyjdzie ten, do kt\u00f3rego ono nale\u017cy, i jemu b\u0119d\u0105 pos\u0142uszne narody\u201d<\/em> (Rdz 49,10).<\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/strong><\/h3>\n

Historia Judy i Tamar to mistrzowsko skonstruowana opowie\u015b\u0107, kt\u00f3ra ubogaca narracj\u0119 o J\u00f3zefie i ca\u0142e dzie\u0142o Ksi\u0119gi Rodzaju. Podkre\u015bla warto\u015b\u0107 odpowiedzialno\u015bci wsp\u00f3lnotowej, ukazuje godno\u015b\u0107 marginalizowanych i przypomina o mocy skruchy, zdolnej odmieni\u0107 ludzkie losy. W losach Judy i Tamar ods\u0142ania si\u0119 rozw\u00f3j Bo\u017cego planu przymierza, kt\u00f3ry splata ludzk\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 z Bo\u017c\u0105 wierno\u015bci\u0105, prowadz\u0105c do dziedzictwa Dawida, a ostatecznie do Lwa z pokolenia Judy, Jezusa Chrystusa. Rdz 38 nie jest wi\u0119c zak\u0142\u00f3ceniem narracji, lecz kluczowym rozdzia\u0142em w historii Bo\u017cego dzie\u0142a odkupienia, wzywaj\u0105cym do refleksji nad sprawiedliwo\u015bci\u0105, mi\u0142osierdziem i niezachwian\u0105 nadziej\u0105 na odnow\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ksi\u0119ga Rodzaju, ze swoimi wielkimi opowie\u015bciami o stworzeniu, przymierzu i ludzkich zmaganiach, stanowi fundament do zrozumienia teologicznych i moralnych ram Biblii Hebrajskiej. W dramatycznej narracji o J\u00f3zefie (Rdz 37\u201350) znajduje si\u0119 niespodziewane odej\u015bcie od g\u0142\u00f3wnego w\u0105tku w postaci przedstawienia historii Judy i Tamar w rozdziale 38. Ten fragment przerywa niespodziewanie opowie\u015b\u0107 o J\u00f3zefie, aby opowiedzie\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[315],"tags":[],"class_list":{"0":"post-10784","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-torah"},"yoast_head":"\nHistoria Judy i Tamar - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"Historia Judy i Tamar\",\"datePublished\":\"2025-08-12T07:26:18+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-30T11:37:31+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/\"},\"wordCount\":1363,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"articleSection\":[\"Tora\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/\",\"name\":\"Historia Judy i Tamar - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-08-12T07:26:18+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-30T11:37:31+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Historia Judy i Tamar\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/drelisblog.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Historia Judy i Tamar - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"Historia Judy i Tamar","datePublished":"2025-08-12T07:26:18+00:00","dateModified":"2025-09-30T11:37:31+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/"},"wordCount":1363,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"articleSection":["Tora"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/","name":"Historia Judy i Tamar - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website"},"datePublished":"2025-08-12T07:26:18+00:00","dateModified":"2025-09-30T11:37:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/the-judah-and-tamar-interruption\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Historia Judy i Tamar"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website","url":"https:\/\/drelisblog.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/drelisblog.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10784","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10784"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10784\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10784"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10784"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10784"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}