Jedna z najbardziej poruszaj\u0105cych historii w Starym Testamencie opowiada o po\u0142o\u017cnych, kt\u00f3re sprzeciwi\u0142y si\u0119 okrutnemu dekretowi nakazuj\u0105cemu zabijanie hebrajskich ch\u0142opc\u00f3w narodzonych w Egipcie. Wydarzenia te mia\u0142y prawdopodobnie miejsce za panowania faraona Ramzesa II (ok. 1279\u20131213 r. p.n.e.) lub Merenptaha (ok. 1213\u20131203 r. p.n.e.), kt\u00f3ry, wed\u0142ug niekt\u00f3rych tradycji, by\u0142 faraonem z czas\u00f3w wyj\u015bcia Izraelit\u00f3w z Egiptu.<\/p>\n
Nowy faraon Egiptu postanowi\u0142 podj\u0105\u0107 brutalne kroki, aby ograniczy\u0107 niekontrolowany przyrost naturalny Izraelit\u00f3w. Jego l\u0119k mo\u017cna jeszcze zrozumie\u0107 (autor por\u00f3wnuje go do wsp\u00f3\u0142czesnych obaw zwi\u0105zanych z migracj\u0105 i przewag\u0105 demograficzn\u0105), ale jego okrucie\u0144stwo jest niewyobra\u017calne i nie ma \u017cadnego usprawiedliwienia.<\/p>\n
Czytamy:<\/p>\n
\n\u201e15 Potem rzek\u0142 kr\u00f3l Egiptu do po\u0142o\u017cnych hebrajskich, z kt\u00f3rych jednej by\u0142o na imi\u0119 Szifra, a drugiej Pua,
16 m\u00f3wi\u0105c: \u00abGdy b\u0119dziecie odbiera\u0142y porody u kobiet hebrajskich i zobaczycie je na krze\u015ble porodowym, je\u015bli to b\u0119dzie syn, zabijcie go; je\u015bli za\u015b c\u00f3rka, niech \u017cyje\u00bb.\u201d (Wj 1,15\u201316)<\/p>\n<\/blockquote>\nNa pierwszy rzut oka znaczenie tego tekstu wydaje si\u0119 jasne, jednak w oryginalnym hebrajskim nie jest ju\u017c takie oczywiste. Z tego powodu \u017cydowscy komentatorzy od wiek\u00f3w spieraj\u0105 si\u0119, czy po\u0142o\u017cne by\u0142y same Izraelitkami (\u201epo\u0142o\u017cne hebrajskie\u201d), czy te\u017c cz\u0142onkiniami egipskiej elity medycznej odpowiedzialnej za nadz\u00f3r nad porodami w\u015br\u00f3d hebrajskich niewolnik\u00f3w.<\/p>\n
Mo\u017cliwo\u015b\u0107 takiej r\u00f3\u017cnicy w interpretacji wynika z faktu, \u017ce pierwotny tekst hebrajski by\u0142 niepunktowany<\/strong>, tzn. sk\u0142ada\u0142 si\u0119 jedynie z 22 sp\u00f3\u0142g\u0142oskowych liter alfabetu hebrajskiego, bez oznacze\u0144 samog\u0142oskowych. Hebrajski zapis wygl\u0105da\u0142 tak: \u05dc\u05de\u05d9\u05dc\u05d3\u05ea \u05d4\u05e2\u05d1\u05e8\u05d9\u05ea, natomiast tekst masorecki brzmi: \u05dc\u05b7\u05de\u05b0\u05d9\u05b7\u05dc\u05b0\u05bc\u05d3\u05b9\u05ea \u05d4\u05b8\u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05b9\u05bc\u05ea.<\/p>\n
Tw\u00f3rcy tekstu masoreckiego nazywani s\u0105 masoretami<\/strong>. Byli to \u017cydowscy skrybowie i uczeni, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali pomi\u0119dzy VI a X wiekiem n.e. To w\u0142a\u015bnie oni ujednolicili tekst Biblii Hebrajskiej, dodaj\u0105c znaki samog\u0142oskowe (tzw. niqqud<\/em>), znaki akcentowe (znaki kantylacji) oraz inne oznaczenia, aby zapewni\u0107 poprawn\u0105 wymow\u0119 i spos\u00f3b recytacji tekstu wed\u0142ug w\u0142asnej tradycji. Efektem ich pracy jest tekst masorecki (MT)<\/strong>, kt\u00f3ry do dzi\u015b jest autorytatywn\u0105 wersj\u0105 hebrajskiego tekstu Biblii \u017cydowskiej.<\/p>\n
Mo\u017cesz pomin\u0105\u0107 ten akapit, je\u015bli nie znosisz gramatyki, ale warto przez niego przebrn\u0105\u0107, bo jest bardzo cenny: <\/strong>W Ksi\u0119dze Wyj\u015bcia 1,15 fraza hebrajska opisuj\u0105ca po\u0142o\u017cne Szifr\u0119 i Pu\u0119 w tek\u015bcie masoreckim brzmi: \u05dc\u05b7\u05de\u05b0\u05d9\u05b7\u05dc\u05b0\u05bc\u05d3\u05b9\u05ea \u05d4\u05b8\u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05b9\u05bc\u05ea<\/strong>, co t\u0142umaczy si\u0119 jako \u201edo po\u0142o\u017cnych hebrajskich\u201d. Masoreckie wokalizowanie u\u017cywa tu samog\u0142oski patach<\/em> (kr\u00f3tkie \u201ea\u201d) pod lamed (\u05dc\u05b7), co sprawia, \u017ce s\u0142owo \u201ehebrajskie\u201d (\u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05b9\u05bc\u05ea) jest przymiotnikiem okre\u015blaj\u0105cym \u201epo\u0142o\u017cne\u201d, a wi\u0119c sugeruje, \u017ce po\u0142o\u017cne by\u0142y etnicznie Hebrajkami.\u00a0Jednak, jak ju\u017c wspomniano, pierwotny tekst nie zawiera\u0142 samog\u0142osek. Dlatego mo\u017cliwa jest tak\u017ce alternatywna wokalizacja: \u05dc\u05b4\u05de\u05b0\u05d9\u05b7\u05dc\u05b0\u05bc\u05d3\u05b9\u05ea \u05d4\u05b8\u05e2\u05b4\u05d1\u05b0\u05e8\u05b4\u05d9\u05b9\u05bc\u05ea<\/strong>, z samog\u0142osk\u0105 chirik<\/em> (kr\u00f3tkie \u201ei\u201d) pod lamed (\u05dc\u05b4). W takiej lekturze powstaje tzw. konstrukcja \u0142a\u0144cuchowa, co daje znaczenie \u201edo po\u0142o\u017cnych kobiet hebrajskich\u201d, a wi\u0119c implikuje, \u017ce po\u0142o\u017cne nie by\u0142y Hebrajkami, lecz raczej Egipcjankami – profesjonalistkami wyznaczonymi do pracy w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci hebrajskiej.<\/p>\n
Jednym z kluczowych argument\u00f3w za tym, \u017ce po\u0142o\u017cne by\u0142y Hebrajkami, jest fakt, \u017ce ich imiona nie s\u0105 egipskie, lecz maj\u0105 wyra\u017anie hebrajskie znaczenie. Szifra<\/strong> znaczy po hebrajsku \u201epi\u0119kna\u201d lub \u201eulepszaj\u0105ca\u201d, a Pua<\/strong> to \u201ewo\u0142aj\u0105ca\u201d lub \u201epromienna\u201d. Mo\u017cliwe, \u017ce zosta\u0142y one wybrane spo\u015br\u00f3d Izraelitek do pracy na dworze faraona jako swoiste \u0142\u0105czniczki mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 a ludem. Jednak ich hebrajskie imiona mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c wyt\u0142umaczy\u0107 jako przydomki u\u017cywane w \u015brodowisku hebrajskim, a nie ich pierwotne egipskie imiona.\u00a0G\u0142\u00f3wny argument przemawiaj\u0105cy za tym, \u017ce by\u0142y Egipcjankami, opiera si\u0119 na logicznej trudno\u015bci wyobra\u017cenia sobie sytuacji, w kt\u00f3rej faraon prowadzi bezpo\u015brednie rozmowy z hebrajskimi niewolnicami i oczekuje od nich, \u017ce pos\u0142usznie wykonaj\u0105 nakaz zabijania znacznej liczby izraelskich dzieci (trudno powiedzie\u0107, co jest w tym scenariuszu mniej prawdopodobne!).<\/p>\n
Kolejnym argumentem jest matematyczna niemo\u017cliwo\u015b\u0107, by dwie po\u0142o\u017cne samodzielnie wykonywa\u0142y t\u0119 prac\u0119. Na podstawie przybli\u017conych, ale rozs\u0105dnych oblicze\u0144 szacuje si\u0119, \u017ce potrzeba by by\u0142o oko\u0142o 1 000\u20133 000 po\u0142o\u017cnych, aby obs\u0142u\u017cy\u0107 mniej wi\u0119cej 600 000 izraelskich kobiet, kt\u00f3re, wed\u0142ug biblijnego opisu, rodzi\u0142y w tym czasie dzieci. W chwili wyj\u015bcia z Egiptu liczba Izraelit\u00f3w wynosi\u0142a od jednego do trzech milion\u00f3w, bior\u0105c pod uwag\u0119 biblijny zapis m\u00f3wi\u0105cy o 600 000 m\u0119\u017cczyznach, nie licz\u0105c kobiet i dzieci (Wj 12,37).\u00a0Dlatego bardzo mo\u017cliwe, \u017ce Szifra i Pua by\u0142y raczej urz\u0119dniczkami medycznymi na dworze faraona. Hipoteza, \u017ce pe\u0142ni\u0142y one rol\u0119 nadzorczy\u0144, dobrze wpisuje si\u0119 w struktur\u0119 egipskiej biurokracji, kt\u00f3ra zatrudnia\u0142a wielu urz\u0119dnik\u00f3w do zarz\u0105dzania prac\u0105 i zasobami.<\/p>\n
Bunt wiary<\/h2>\n
Niezale\u017cnie od tego, czy by\u0142y Hebrajkami, czy Egipcjankami, po\u0142o\u017cne nie pos\u0142ucha\u0142y rozkazu<\/strong> i znalaz\u0142y wym\u00f3wk\u0119, aby go nie wykona\u0107:<\/p>\n
\n\u201e17 Lecz po\u0142o\u017cne ba\u0142y si\u0119 Boga i nie czyni\u0142y tak, jak im rozkaza\u0142 kr\u00f3l Egiptu, lecz pozwala\u0142y ch\u0142opcom \u017cy\u0107.
18 Wezwa\u0142 wi\u0119c kr\u00f3l Egiptu po\u0142o\u017cne i rzek\u0142 do nich: \u00abCzemu to uczyni\u0142y\u015bcie i pozwala\u0142y\u015bcie ch\u0142opcom \u017cy\u0107?\u00bb
19 One odpowiedzia\u0142y faraonowi: \u00abKobiety hebrajskie nie s\u0105 takie jak Egipcjanki, bo s\u0105 silne i rodz\u0105, zanim do nich przyjdzie po\u0142o\u017cna\u00bb.\u201d (Wj 1,17\u201319)<\/p>\n<\/blockquote>\nIch usprawiedliwienie przed faraonem, \u017ce Hebrajki s\u0105 \u201esilne\u201d (hebr. chajot<\/em>, od rdzenia \u05d7-\u05d9-\u05d4 oznaczaj\u0105cego \u201e\u017cycie\u201d lub \u201ezwierz\u0119\u201d), jest interpretowane jako por\u00f3wnanie ich do dzikich zwierz\u0105t, kt\u00f3re rodz\u0105 szybko i bez pomocy. To sprytna gra s\u0142\u00f3w zestawiaj\u0105ca witalno\u015b\u0107 i ludzk\u0105 krucho\u015b\u0107.\u00a0Je\u017celi po\u0142o\u017cne by\u0142y rzeczywi\u015bcie Hebrajkami, wszystko wydaje si\u0119 oczywiste. Ale czy mo\u017cna to zrozumie\u0107 tak\u017ce w przypadku, gdyby by\u0142y Egipcjankami? Odpowied\u017a brzmi: tak. Jak to mo\u017cliwe?<\/p>\n
Cho\u0107 hebrajskie s\u0142owo \u05d0\u05b1\u05dc\u05b9\u05d4\u05b4\u05d9\u05dd<\/strong> (Elohim<\/em>) mo\u017ce oznacza\u0107 zar\u00f3wno \u201eBoga\u201d, jak i \u201ebog\u00f3w\u201d, w tym fragmencie wyst\u0119puje ono z rodzajnikiem okre\u015blonym (\u05d4\u05b8\u05d0\u05b1\u05dc\u05b9\u05d4\u05b4\u05d9\u05dd, ha-Elohim<\/em>, \u201eB\u00f3g\u201d), co zaw\u0119\u017ca interpretacj\u0119 do Boga Izraela lub jednego z wymienionych wcze\u015bniej egipskich b\u00f3stw. Egipski panteon obejmowa\u0142 co najmniej trzy b\u00f3stwa zwi\u0105zane z ochron\u0105 kobiet w ci\u0105\u017cy i ich nienarodzonych dzieci: Amona-Re<\/strong>, g\u0142\u00f3wnego boga Egiptu, kt\u00f3ry opr\u00f3cz innych funkcji by\u0142 tak\u017ce \u0142\u0105czony z p\u0142odno\u015bci\u0105 i narodzinami; Izyd\u0119<\/strong>, bogini\u0119 macierzy\u0144stwa, czczon\u0105 jako opiekunk\u0119 kobiet i dzieci; oraz Hathor<\/strong>, inn\u0105 bogini\u0119 \u015bci\u015ble zwi\u0105zan\u0105 z porodem. Mo\u017cliwe wi\u0119c, \u017ce egipskie po\u0142o\u017cne ba\u0142y si\u0119 raczej w\u0142asnych bog\u00f3w. Innymi s\u0142owy, okre\u015blenie \u201eB\u00f3g\u201d w Wj 1,17 mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno do Boga Hebrajczyk\u00f3w, jak i do egipskiego b\u00f3stwa, kt\u00f3re szczeg\u00f3lnie sprzeciwia\u0142oby si\u0119 masowemu odbieraniu \u017cycia ludzkiego w Egipcie.<\/p>\n
Chocia\u017c \u201eB\u00f3g\u201d (\u05d4\u05b8\u05d0\u05b1\u05dc\u05b9\u05d4\u05b4\u05d9\u05dd, ha-Elohim<\/em>) m\u00f3g\u0142by odnosi\u0107 si\u0119 do JHWH (\u05d9\u05d4\u05d5\u05d4), by\u0142oby nietypowe, gdyby tekst unika\u0142 wyra\u017anego stwierdzenia, \u017ce \u201epo\u0142o\u017cne ba\u0142y si\u0119 PANA\u201d (Boga Izraela). Brak imienia JHWH sugeruje raczej, \u017ce chodzi o kt\u00f3rego\u015b z egipskich bog\u00f3w.<\/p>\n
Nie da si\u0119 jednoznacznie ustali\u0107, kt\u00f3ra interpretacja staro\u017cytnego tekstu hebrajskiego jest pierwotna. Po\u0142o\u017cne mog\u0142y by\u0107 Hebrajkami, mog\u0142y by\u0107 Egipcjankami, a mog\u0142y by\u0107 te\u017c Egipcjankami, kt\u00f3re ba\u0142y si\u0119 Boga Izraela. Tekst by\u0107 mo\u017ce celowo zachowuje dwuznaczno\u015b\u0107, by zach\u0119ci\u0107 czytelnika i s\u0142uchacza do rozwa\u017cenia r\u00f3\u017cnych mo\u017cliwo\u015bci, co jest znan\u0105 i cz\u0119sto zamierzon\u0105 cech\u0105 narracji biblijnej.<\/p>\n
Kl\u0119ska z\u0142a<\/h2>\n
W Ksi\u0119dze Wyj\u015bcia 1,15\u201320 Szifra i Pua staj\u0105 si\u0119 przyk\u0142adem odwagi moralnej, kt\u00f3ra zwyci\u0119\u017ca nad tyrani\u0105. Sprzeciwi\u0142y si\u0119 dekretowi faraona nakazuj\u0105cemu zabija\u0107 hebrajskie noworodki (Wj 1,16), wybieraj\u0105c boja\u017a\u0144 Bo\u017c\u0105 ponad pos\u0142usze\u0144stwo ludzkiej w\u0142adzy i ocalaj\u0105c niezliczone \u017cycia dzi\u0119ki swojemu sprytowi (Wj 1,19). Ich akt niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego, zakorzeniony w szacunku dla \u017cycia, udaremni\u0142 ludob\u00f3jczy plan faraona.<\/p>\n
B\u00f3g wynagrodzi\u0142 ich wierno\u015b\u0107, obdarzaj\u0105c je trwa\u0142ymi \u201edomami\u201d: rodami i potomstwem (Wj 1,21), a lud izraelski pomna\u017ca\u0142 si\u0119 i stawa\u0142 si\u0119 \u201ebardzo pot\u0119\u017cny\u201d, mimo ciemi\u0119\u017cenia (Wj 1,20). Ta Bo\u017ca \u0142aska podkre\u015bla g\u0142\u0119bok\u0105 prawd\u0119: z\u0142o, cho\u0107 pot\u0119\u017cne, ostatecznie jest bezsilne wobec tych, kt\u00f3rzy trzymaj\u0105 si\u0119 Bo\u017cego porz\u0105dku moralnego. Kolejny dekret faraona, nakazuj\u0105cy wszystkim Egipcjanom topi\u0107 hebrajskich ch\u0142opc\u00f3w w Nilu (Wj 1,22), ukazuje jego desperacj\u0119 i potwierdza, \u017ce jego pierwszy plan nie powi\u00f3d\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie z powodu heroizmu po\u0142o\u017cnych. Dzia\u0142ania Szifry i Pui pokazuj\u0105, \u017ce odwa\u017cne, podst\u0119pne dzia\u0142anie, je\u015bli s\u0142u\u017cy ocaleniu \u017cycia, jest zgodne z Bo\u017c\u0105 sprawiedliwo\u015bci\u0105.<\/p>\n
Zako\u0144czenie<\/h2>\n
Historia Szifry i Pui jest ponadczasowym \u015bwiadectwem si\u0142y niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego, zakorzenionego w moralnym przekonaniu. Niezale\u017cnie od tego, czy by\u0142y Hebrajkami, czy Egipcjankami, sprzeciwi\u0142y si\u0119 tyranii, wybieraj\u0105c \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 \u017cycia ponad \u017c\u0105dania opresyjnego w\u0142adcy. Ich odwaga, zakorzeniona w g\u0142\u0119bokiej boja\u017ani Bo\u017cej (czy to wobec Boga Izraela, czy w\u0142asnych b\u00f3stw), pokazuje, \u017ce prawdziwa sprawiedliwo\u015b\u0107 przekracza granice kulturowe, etniczne, a nawet religijne.<\/p>\n
Ratuj\u0105c hebrajskich ch\u0142opc\u00f3w, te kobiety ocali\u0142y nar\u00f3d Izraela od zag\u0142ady i zachowa\u0142y lini\u0119 Judy, z kt\u00f3rej mia\u0142 przyj\u015b\u0107 Chrystus – Zbawiciel i Kr\u00f3l. Ta historia wzywa nas, by\u015bmy zastanowili si\u0119 nad tym, jak reagujemy na niesprawiedliwo\u015b\u0107. Czyn Szifry i Pui przypomina nam, \u017ce nawet w obliczu przyt\u0142aczaj\u0105cej si\u0142y, akty odwagi, zakorzenione w wierze i moralnej jasno\u015bci, mog\u0105 zniweczy\u0107 plany z\u0142a.<\/p>\n
Niech ich historia rozpali w nas determinacj\u0119. Sta\u0144my mocno przeciwko niesprawiedliwo\u015bci, niech prawda stanie si\u0119 nasz\u0105 tarcz\u0105, a nasze dzia\u0142ania b\u0119d\u0105 pe\u0142ne odwagi wiary. Czy my, jak Szifra i Pua, odwa\u017cymy si\u0119 sprzeciwi\u0107 \u201efaraonom\u201d naszych czas\u00f3w, aby chroni\u0107 \u017cycie? Odwa\u017cmy si\u0119 i kszta\u0142tujmy \u015bwiat na nowo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jedna z najbardziej poruszaj\u0105cych historii w Starym Testamencie opowiada o po\u0142o\u017cnych, kt\u00f3re sprzeciwi\u0142y si\u0119 okrutnemu dekretowi nakazuj\u0105cemu zabijanie hebrajskich ch\u0142opc\u00f3w narodzonych w Egipcie. Wydarzenia te mia\u0142y prawdopodobnie miejsce za panowania faraona Ramzesa II (ok. 1279\u20131213 r. p.n.e.) lub Merenptaha (ok. 1213\u20131203 r. p.n.e.), kt\u00f3ry, wed\u0142ug niekt\u00f3rych tradycji, by\u0142 faraonem z czas\u00f3w wyj\u015bcia Izraelit\u00f3w z Egiptu. […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[315],"tags":[],"class_list":{"0":"post-12402","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-torah"},"yoast_head":"\n
Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego\",\"datePublished\":\"2025-09-21T17:33:29+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:38:32+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/\"},\"wordCount\":1672,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"articleSection\":[\"Tora\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/\",\"name\":\"Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-09-21T17:33:29+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:38:32+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/drelisblog.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego","datePublished":"2025-09-21T17:33:29+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:38:32+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/"},"wordCount":1672,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"articleSection":["Tora"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/","name":"Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website"},"datePublished":"2025-09-21T17:33:29+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:38:32+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/biblijne-korzenie-nieposluszenstwa-obywatelskiego\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Biblijne korzenie niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website","url":"https:\/\/drelisblog.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/drelisblog.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12402","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12402"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12402\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}