Kwestia tego, czy \u201eniewiasta obleczona w s\u0142o\u0144ce\u201d z 12. rozdzia\u0142u Apokalipsy \u015bw. Jana reprezentuje Maryj\u0119, Matk\u0119 Jezusa, od dawna intryguje biblist\u00f3w i teolog\u00f3w, zw\u0142aszcza w tradycji katolickiej, kt\u00f3ra cz\u0119sto uto\u017csamia j\u0105 w\u0142a\u015bnie z Maryj\u0105, Matk\u0105 Boga. Interpretacja ta nie jest jednak pozbawiona z\u0142o\u017cono\u015bci, poniewa\u017c tekst pozwala na wiele odczyta\u0144: kobieta mo\u017ce symbolizowa\u0107 Maryj\u0119, Izrael, Ko\u015bci\u00f3\u0142 lub by\u0107 postaci\u0105 \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 w sobie te wszystkie to\u017csamo\u015bci. W Ap 12,1\u20132 czytamy o postaci niebia\u0144skiej, kobiecie \u201eobleczonej w s\u0142o\u0144ce, z ksi\u0119\u017cycem pod stopami i na jej g\u0142owie wieniec z dwunastu gwiazd\u201d, kt\u00f3ra w b\u00f3lach rodzi syna, maj\u0105cego \u201erz\u0105dzi\u0107 wszystkimi narodami lask\u0105 \u017celazn\u0105\u201d (Ap 12,5). Jest to wyra\u017ane nawi\u0105zanie do Mesjasza z Ps 2,7\u20139. Niniejszy artyku\u0142 analizuje dane tekstowe, bogactwo symboliki Apokalipsy 12 oraz teologiczne konsekwencje uto\u017csamienia niewiasty z Maryj\u0105, Izraelem, Ko\u015bcio\u0142em lub ich kombinacj\u0105, proponuj\u0105c zr\u00f3wnowa\u017cone uj\u0119cie, kt\u00f3re \u0142\u0105czy spojrzenie katolickie i protestanckie.<\/p>\n
(Ten artyku\u0142 stanowi skr\u00f3t jednego z rozdzia\u0142\u00f3w mojej ksi\u0105\u017cki The Jewish Roots of Mary: A Different Look at the Iconic Hebrew Woman<\/em>.)<\/p>\n Apokalipsa 12 przedstawia sugestywn\u0105 wizj\u0119 apokaliptyczn\u0105: \u201eNiewiasta obleczona w s\u0142o\u0144ce, ksi\u0119\u017cyc pod jej stopami, a na jej g\u0142owie wieniec z dwunastu gwiazd; by\u0142a brzemienna i krzycza\u0142a w b\u00f3lach rodzenia i w m\u0119ce rodzenia\u201d (Ap 12,1\u20132). To\u017csamo\u015b\u0107 jej dziecka nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Werset 5 stwierdza: \u201eI porodzi\u0142a syna \u2013 m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry wszystkie narody b\u0119dzie pas\u0142 r\u00f3zg\u0105 \u017celazn\u0105\u201d, co nawi\u0105zuje do Ps 2,9, odnoszonego w Dz 13,32\u201333 i Ap 19,15 do Jezusa. Mesja\u0144ski charakter dziecka potwierdza pr\u00f3ba jego zg\u0142adzenia przez smoka (Ap 12,4), symbolizuj\u0105cego Szatana, oraz wyniesienie dziecka do Boga i Jego tronu (Ap 12,5), wskazuj\u0105ce na wywy\u017cszenie Chrystusa. Niewiasta jest wi\u0119c matk\u0105 Mesjasza, ale jej dok\u0142adna to\u017csamo\u015b\u0107, czy to Maryja, Izrael, Ko\u015bci\u00f3\u0142 czy ich po\u0142\u0105czenie, wymaga ostro\u017cnej analizy.<\/p>\n Symboliczny j\u0119zyk tekstu utrudnia jednoznaczn\u0105 identyfikacj\u0119. Nieziemski wizerunek kobiety: obleczonej w s\u0142o\u0144ce, stoj\u0105cej na ksi\u0119\u017cycu, z koron\u0105 z gwiazd, sugeruje byt kosmiczny lub zbiorowy, jednak fakt, \u017ce rodzi Jezusa, otwiera mo\u017cliwo\u015b\u0107 odczytania jej jako konkretnej osoby. Dalszy opis: ucieczka niewiasty na pustyni\u0119 na 1260 dni (Ap 12,6), czyli \u201eczas, czasy i po\u0142ow\u0119 czasu\u201d (Ap 12,14), odpowiada okresowi prze\u015bladowa\u0144 ludu Bo\u017cego (Ap 11,2\u20133; 13,5). To ramy symboliczne (trzy i p\u00f3\u0142 roku), wskazuj\u0105ce raczej na do\u015bwiadczenie wsp\u00f3lnoty ni\u017c jednostki. Mimo to fakt, \u017ce niewiasta rodzi Mesjasza i staje si\u0119 obiektem gniewu smoka (Ap 12,17), pozostawia otwart\u0105 drog\u0119 do interpretacji maryjnej.<\/p>\n Argument za uto\u017csamieniem niewiasty z Maryj\u0105 opiera si\u0119 na jej roli dos\u0142ownej matki Jezusa, przedstawionej w Ewangeliach. \u0141k 1,26\u201328 ukazuje Maryj\u0119 jako \u201epe\u0142n\u0105 \u0142aski\u201d, wybran\u0105 do zrodzenia Mesjasza, co odpowiada roli niewiasty, kt\u00f3ra rodzi mesja\u0144skie dziecko w Ap 12,5. Tradycja katolicka, czcz\u0105ca Maryj\u0119 jako Theotokos<\/em> (Matk\u0119 Boga), widzi w niej naturaln\u0105 kandydatk\u0119 do uto\u017csamienia z t\u0105 niebia\u0144sk\u0105 postaci\u0105. Obraz s\u0142o\u0144ca, ksi\u0119\u017cyca i gwiazd mo\u017ce wynosi\u0107 Maryj\u0119 do rangi kr\u00f3lewskiej, zgodnej z katolickimi doktrynami o Wniebowzi\u0119ciu i o jej roli Kr\u00f3lowej Niebios. Ponadto pogo\u0144 smoka za niewiast\u0105 przypomina pr\u00f3b\u0119 Heroda zg\u0142adzenia Dzieci\u0105tka Jezus (Mt 2,7\u201316), a ucieczka do Egiptu (Mt 2,13\u201315) ma swoje odbicie w ucieczce niewiasty na pustyni\u0119 (Ap 12,6).\u00a0Wzmianka o \u201epozosta\u0142ych jej dzieciach\u201d w Ap 12,17 , tych, kt\u00f3rzy \u201estrzeg\u0105 przykaza\u0144 Boga i trwaj\u0105 przy \u015bwiadectwie Jezusa\u201d, mo\u017ce by\u0107 interpretowana jako odniesienie do chrze\u015bcijan, z Maryj\u0105 jako ich duchow\u0105 matk\u0105, co znajduje zakorzenienie w J 19,26\u201327, gdzie Jezus powierza umi\u0142owanego ucznia opiece Maryi.<\/p>\n Precyzyja, z jak\u0105 przedstawione s\u0105 inne postacie w Apokalipsie, wzmacnia t\u0119 interpretacj\u0119. Smok jest wyra\u017anie zidentyfikowany jako Szatan (Ap 12,9), a dziecko jako Jezus, co sugeruje, \u017ce niewiasta r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce by\u0107 osob\u0105, Maryj\u0105, a nie jedynie zbiorow\u0105 figur\u0105. Jednak symboliczny charakter Apokalipsy, w kt\u00f3rej liczby i obrazy cz\u0119sto maj\u0105 znaczenie alegoryczne, przestrzega przed zbyt dos\u0142ownym odczytaniem tekstu.\u00a0Okres 1260 dni pobytu niewiasty na pustyni nie odpowiada dok\u0142adnie d\u0142ugo\u015bci historycznej ucieczki Maryi do Egiptu, kt\u00f3rej Ewangelia Mateusza w og\u00f3le nie okre\u015bla. Ponadto kosmiczna symbolika: s\u0142o\u0144ce, ksi\u0119\u017cyc i dwana\u015bcie gwiazd, wskazuje raczej na to\u017csamo\u015b\u0107 zbiorow\u0105 lub symboliczn\u0105, co stanowi wyzwanie dla czysto maryjnej interpretacji.<\/p>\n Alternatywna interpretacja uto\u017csamia niewiast\u0119 z Izraelem lub Ko\u015bcio\u0142em, tj. wsp\u00f3lnotami, z kt\u00f3rych wy\u0142ania si\u0119 Mesjasz. Stary Testament cz\u0119sto personifikuje Izrael jako kobiet\u0119 lub matk\u0119. Na przyk\u0142ad w Ksi\u0119dze Powt\u00f3rzonego Prawa 18,18 B\u00f3g obiecuje proroka \u201espo\u015br\u00f3d ich braci\u201d, co implikuje, \u017ce nar\u00f3d niejako \u201erodzi\u201d Mesjasza. Pawe\u0142 potwierdza to w Li\u015bcie do Rzymian 9,1\u20135, stwierdzaj\u0105c, \u017ce Mesjasz pochodzi z Izraela, do kt\u00f3rego nale\u017c\u0105 \u201esynostwo, chwa\u0142a, przymierza, nadanie Prawa, s\u0142u\u017cba Bo\u017ca i obietnice.\u201d W Li\u015bcie do Galat\u00f3w 4,26 Pawe\u0142 opisuje \u201eJeruzalem, kt\u00f3re jest w g\u00f3rze\u201d, jako \u201enasz\u0105 matk\u0119\u201d, alegorycznie \u0142\u0105cz\u0105c niebia\u0144skie miasto z ludem Bo\u017cym. Dwana\u015bcie gwiazd z Apokalipsy 12,1 mo\u017ce symbolizowa\u0107 dwana\u015bcie pokole\u0144 Izraela, co wzmacnia t\u0119 interpretacj\u0119.<\/p>\n Je\u015bli wi\u0119c niewiasta z Apokalipsy 12 symbolizuje Izrael, jej b\u00f3le rodzenia i atak smoka odzwierciedlaj\u0105 zmagania Izraela opisane w Ksi\u0119dze Rodzaju 37. J\u00f3zef, syn Izraela (Jakuba), do\u015bwiadczy\u0142 zdrady, podobnie jak ch\u0142opiec (Ap 12,5), kt\u00f3remu zagra\u017ca smok. Ucieczka niewiasty (Ap 12,6) przypomina historyczne wygnania Izraela. Tak jak cierpienia J\u00f3zefa doprowadzi\u0142y do ocalenia (Rdz 50,20), tak i do\u015bwiadczenia Izraela ostatecznie prowadz\u0105 do zwyci\u0119stwa Mesjasza. Dwana\u015bcie gwiazd (Ap 12,1) odzwierciedla dwunastu syn\u00f3w Jakuba, \u0142\u0105cz\u0105c histori\u0119 Izraela z kosmicznym planem odkupienia. W ten spos\u00f3b Ksi\u0119ga Rodzaju 37 zapowiada Apokalips\u0119 12: obie ukazuj\u0105 prze\u015bladowanie Izraela i Bo\u017ce wybawienie.<\/p>\n Ko\u015bci\u00f3\u0142, jako nowy lub odnowiony Izrael, stanowi kolejn\u0105 prawdopodobn\u0105 interpretacj\u0119. W Apokalipsie 12,17 czytamy, \u017ce \u201epozosta\u0142e dzieci\u201d niewiasty to ci, \u201ekt\u00f3rzy strzeg\u0105 przykaza\u0144 Bo\u017cych i maj\u0105 \u015bwiadectwo Jezusa\u201d, co odpowiada to\u017csamo\u015bci Ko\u015bcio\u0142a jako wsp\u00f3lnoty wierz\u0105cych. Okres 1260 dni na pustyni odzwierciedla prze\u015bladowania, jakich do\u015bwiadczaj\u0105 Bo\u017cy ludzie w Apokalipsie 11,2\u20133 i 13,5, sugeruj\u0105c zbiorowe do\u015bwiadczenie pr\u00f3b oraz Bo\u017cej ochrony. Stary Testament r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto ukazuje Izrael jako kobiet\u0119 w b\u00f3lach porodu (np. Iz 26,17\u201318; Mi 4,10), co wzmacnia interpretacj\u0119 wsp\u00f3lnotow\u0105; niewiasta symbolizuje lud przymierza, z kt\u00f3rego rodzi si\u0119 Mesjasz.<\/p>\n Ta interpretacja, czy odnosi si\u0119 do Izraela, czy do Ko\u015bcio\u0142a, zasadniczo przekazuje t\u0119 sam\u0105 ide\u0119. Nieporozumienie wynika z b\u0142\u0119dnego za\u0142o\u017cenia, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 narodzi\u0142 si\u0119 w dniu Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, podczas gdy w rzeczywisto\u015bci mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 raczej o jego \u201ebat micwie\u201d, czyli osi\u0105gni\u0119ciu dojrza\u0142o\u015bci. Kluczowym tekstem w tym kontek\u015bcie jest wzmianka o \u201eKo\u015bciele na pustyni\u201d w Dziejach Apostolskich 7,38.<\/p>\n Trzecia interpretacja zak\u0142ada, \u017ce niewiasta jest postaci\u0105 hybrydow\u0105, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 w sobie zar\u00f3wno Maryj\u0119, jak i Izrael lub Ko\u015bci\u00f3\u0142. Taki pogl\u0105d godzi osobisty i wsp\u00f3lnotowy wymiar tekstu. Jako Izraelitka Maryja uosabia wiern\u0105 reszt\u0119 Izraela, wybran\u0105, by wyda\u0107 na \u015bwiat Mesjasza. Dwana\u015bcie gwiazd mo\u017ce symbolizowa\u0107 zar\u00f3wno dwana\u015bcie pokole\u0144 Izraela, jak i dwunastu aposto\u0142\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105c Stare i Nowe Przymierze. Ucieczka na pustyni\u0119 mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 do historycznej ucieczki Maryi do Egiptu (Mt 2,13\u201315), a zarazem symbolizowa\u0107 szersze prze\u015bladowanie ludu Bo\u017cego, wyra\u017cone w okresach 1260 dni lub trzech i p\u00f3\u0142 roku. Po\u015bcig smoka za niewiast\u0105 i jej potomstwem (Ap 12,17) mo\u017ce oznacza\u0107 zar\u00f3wno historyczn\u0105 wrogo\u015b\u0107 szatana wobec Jezusa poprzez Heroda, jak i jego trwaj\u0105c\u0105 nienawi\u015b\u0107 wobec Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n Interpretacja ta znajduje potwierdzenie w warstwowej symbolice narracji. Apokalipsa cz\u0119sto \u0142\u0105czy elementy historyczne i eschatologiczne, jak w ukazaniu Jezusa jednocze\u015bnie jako Baranka zabitego i triumfuj\u0105cego Je\u017ad\u017aca (Ap 5,6; 19,11\u201315). Podobnie niewiasta mo\u017ce przedstawia\u0107 Maryj\u0119 jako historyczn\u0105 matk\u0119 Jezusa oraz Izrael lub Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako wsp\u00f3lnotow\u0105 matk\u0119 Mesjasza i Jego uczni\u00f3w. Tradycja katolicka sk\u0142ania si\u0119 ku tej interpretacji, podkre\u015blaj\u0105c wyj\u0105tkow\u0105 rol\u0119 Maryi, a zarazem jej przynale\u017cno\u015b\u0107 do szerszej wsp\u00f3lnoty przymierza.\u00a0Przyk\u0142adem jest konstytucja dogmatyczna Soboru Watyka\u0144skiego II Lumen Gentium<\/em> (1964), kt\u00f3ra okre\u015bla Maryj\u0119 jako Matk\u0119 i Wz\u00f3r Ko\u015bcio\u0142a, odzwierciedlaj\u0105c zar\u00f3wno jej osobiste znaczenie, jak i rol\u0119 we wsp\u00f3lnocie ludu Bo\u017cego.<\/p>\n Dowody na uto\u017csamienie kobiety z Apokalipsy 12 z Maryj\u0105 s\u0105 przekonuj\u0105ce, cho\u0107 nie rozstrzygaj\u0105ce. Wyra\u017ane odniesienie do narodzin Mesjasza wsp\u00f3\u0142gra z historyczn\u0105 rol\u0105 Maryi, a katolicka tradycja czci J\u0105 jako Matk\u0119 Boga, co wspiera mariologiczn\u0105 interpretacj\u0119. Paralele z Ewangeli\u0105 Mateusza (Mt 2), gdzie Maryja ucieka do Egiptu, by ochroni\u0107 Dzieci\u0105tko przed rzezi\u0105 z rozkazu Heroda, wzmacniaj\u0105 ten pogl\u0105d, podobnie jak wzmianka o \u201epozosta\u0142ym potomstwie\u201d kobiety (Ap 12,17), kt\u00f3re \u201estrze\u017ce przykaza\u0144 Bo\u017cych i trwa przy \u015bwiadectwie Jezusa\u201d. Jednak kosmiczna symbolika: s\u0142o\u0144ce, ksi\u0119\u017cyc i dwana\u015bcie gwiazd, wskazuje raczej na wsp\u00f3lnotowy charakter postaci, odnosz\u0105c j\u0105 do Izraela lub Ko\u015bcio\u0142a, zakorzenionych w symbolice Starego Testamentu. Wzmianki o 1260 dniach sugeruj\u0105 okres prze\u015bladowania ludu Bo\u017cego, co lepiej odpowiada interpretacji zbiorowej ni\u017c dos\u0142ownemu opisowi \u017cycia Maryi.<\/p>\n Interpretacja hybrydowa stanowi pr\u00f3b\u0119 znalezienia r\u00f3wnowagi, uznaj\u0105c wyj\u0105tkow\u0105 rol\u0119 Maryi jako Matki Jezusa, a jednocze\u015bnie umieszczaj\u0105c J\u0105 w szerszym kontek\u015bcie Izraela i Ko\u015bcio\u0142a. Takie podej\u015bcie unika redukowania kobiety do jednej postaci i oddaje wielowarstwowy charakter literatury apokaliptycznej. Napotyka jednak trudno\u015b\u0107 w postaci niejednoznaczno\u015bci: Apokalipsa nie wymienia Maryi wprost, podczas gdy wyra\u017anie identyfikuje smoka jako Szatana, a dziecko jako Jezusa. Brak bezpo\u015bredniego odniesienia do Maryi, w po\u0142\u0105czeniu z mocnym zakorzenieniem tekstu w symbolice starotestamentowej, sugeruje, \u017ce g\u0142\u00f3wnym punktem odniesienia jest raczej Izrael lub Ko\u015bci\u00f3\u0142, a Maryja pe\u0142ni rol\u0119 wt\u00f3rn\u0105 lub symboliczn\u0105.<\/p>\n Problem metodologiczny polega na napi\u0119ciu mi\u0119dzy odczytaniem historycznym a alegorycznym. Katoliccy komentatorzy, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do tradycji wynosz\u0105cej Maryj\u0119, zwykle akcentuj\u0105 Jej osobist\u0105 rol\u0119; z kolei egzegeci protestanccy sk\u0142aniaj\u0105 si\u0119 ku interpretacji wsp\u00f3lnotowej, by unikn\u0105\u0107 przypisywania Maryi znaczenia przekraczaj\u0105cego dos\u0142own\u0105 tre\u015b\u0107 tekstu. Uj\u0119cie hybrydowe stanowi pomost mi\u0119dzy tymi podej\u015bciami; uznaje wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Maryi, nie neguj\u0105c jednocze\u015bnie zbiorowego wymiaru symbolu. Brak jednoznacznych dowod\u00f3w tekstowych sprawia jednak, \u017ce \u017cadnej z tych interpretacji nie mo\u017cna przyj\u0105\u0107 z dogmatyczn\u0105 pewno\u015bci\u0105.<\/p>\n Pytanie o to\u017csamo\u015b\u0107 kobiety z Apokalipsy 12 ma konsekwencje wykraczaj\u0105ce poza sam\u0105 egzegez\u0119, dotykaj\u0105c delikatnych kwestii w relacjach mi\u0119dzy katolikami a protestantami dotycz\u0105cych roli Maryi. Teologia katolicka, podkre\u015blaj\u0105ca Jej tytu\u0142y Po\u015bredniczki (Mediatrix) i Kr\u00f3lowej Niebios, odnajduje w Apokalipsie 12 biblijne uzasadnienie dla Jej czci. Z kolei tradycje protestanckie, ostro\u017cne wobec tego, co postrzegaj\u0105 jako nadmierny kult maryjny, interpretuj\u0105 kobiet\u0119 raczej jako Izrael lub Ko\u015bci\u00f3\u0142, aby zachowa\u0107 teocentryczny, chrystocentryczny wymiar przes\u0142ania.<\/p>\n Interpretacja hybrydowa otwiera jednak przestrze\u0144 do wzajemnego zrozumienia: uznaje wyj\u0105tkow\u0105 rol\u0119 Maryi jako Matki Jezusa, a jednocze\u015bnie potwierdza znaczenie wsp\u00f3lnoty przymierza, z kt\u00f3rej si\u0119 wywodzi. Takie podej\u015bcie zach\u0119ca protestant\u00f3w do ponownego przemy\u015blenia utrwalonego wizerunku mariologii katolickiej jako niebiblijnej, a katolik\u00f3w zaprasza do docenienia wsp\u00f3lnotowego wymiaru symboliki Apokalipsy.<\/p>\n Istniej\u0105 przekonuj\u0105ce argumenty, by uto\u017csamia\u0107 kobiet\u0119 z Ap 12 z Maryj\u0105, Izraelem, Ko\u015bcio\u0142em lub z po\u0142\u0105czeniem tych trzech rzeczywisto\u015bci. Maryja wydaje si\u0119 by\u0107 cz\u0119\u015bciowym wype\u0142nieniem proroctwa, ale wizja prawdopodobnie obejmuje Izrael, Maryj\u0119 i Ko\u015bci\u00f3\u0142 w typologii wielowarstwowej. Wzmianka o Matce Mesjasza, zestawiona z paralelami do ucieczki Maryi do Egiptu oraz Jej duchowego macierzy\u0144stwa (J 19,26\u201327), wspiera mariologiczn\u0105 interpretacj\u0119, szczeg\u00f3lnie w uj\u0119ciu katolickim.<\/p>\n Jednocze\u015bnie kosmiczna symbolika oraz odniesienia czasowe wskazuj\u0105 na Izrael lub Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako wsp\u00f3lnot\u0119 przymierza, kt\u00f3ra do\u015bwiadcza prze\u015bladowa\u0144. Uj\u0119cie hybrydowe, dostrzegaj\u0105ce w kobiecie zar\u00f3wno Maryj\u0119, jak i Izrael\/Ko\u015bci\u00f3\u0142, najpe\u0142niej oddaje wielowarstwow\u0105 symbolik\u0119 tekstu, \u0142\u0105cz\u0105c historyczny i eschatologiczny wymiar Apokalipsy.<\/p>\n Cho\u0107 dost\u0119pne dowody nie pozwalaj\u0105 na dogmatyczne rozstrzygni\u0119cie, sam sp\u00f3r sprzyja g\u0142\u0119bszemu zrozumieniu roli Maryi w szerszej historii ludu Bo\u017cego. Zach\u0119ca on zar\u00f3wno katolik\u00f3w, jak i protestant\u00f3w, by z pokor\u0105 i otwarto\u015bci\u0105 podchodzili do r\u00f3\u017cnorodnych interpretacji, nie jako sprzecznych, lecz wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105cych spojrze\u0144 na tajemnic\u0119 Objawienia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Kwestia tego, czy \u201eniewiasta obleczona w s\u0142o\u0144ce\u201d z 12. rozdzia\u0142u Apokalipsy \u015bw. Jana reprezentuje Maryj\u0119, Matk\u0119 Jezusa, od dawna intryguje biblist\u00f3w i teolog\u00f3w, zw\u0142aszcza w tradycji katolickiej, kt\u00f3ra cz\u0119sto uto\u017csamia j\u0105 w\u0142a\u015bnie z Maryj\u0105, Matk\u0105 Boga. Interpretacja ta nie jest jednak pozbawiona z\u0142o\u017cono\u015bci, poniewa\u017c tekst pozwala na wiele odczyta\u0144: kobieta mo\u017ce symbolizowa\u0107 Maryj\u0119, Izrael, Ko\u015bci\u00f3\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[489],"tags":[],"class_list":{"0":"post-12800","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-mary-pl"},"yoast_head":"\nNiewiasta z Ap 12 \u2013 matka mesja\u0144ska<\/h3>\n
Niewiasta jako Maryja<\/h3>\n
Niewiasta jako Izrael lub Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/h3>\n
Niewiasta jako posta\u0107 z\u0142o\u017cona: Maryja i Izrael\/Ko\u015bci\u00f3\u0142<\/h3>\n
Ocena krytyczna<\/h3>\n
Implikacje dla dialogu katolicko-protestanckiego<\/h3>\n
Zako\u0144czenie<\/h3>\n