Zaraz po tym, jak B\u00f3g poleci\u0142 cz\u0142owiekowi, aby jad\u0142 swobodnie z ka\u017cdego drzewa w ogrodzie, a zabroni\u0142 mu je\u015b\u0107 z Drzewa Poznania Dobra i Z\u0142a (Rdz 2,16\u201317), Pan powiedzia\u0142 o cz\u0142owieku:<\/p>\n
\n\u201eNie jest dobrze, \u017ceby m\u0119\u017cczyzna by\u0142 sam: uczyni\u0119 mu odpowiedni\u0105 dla niego pomoc.\u201d (Rdz 2,18)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Jedno po drugim, zwierz\u0119ta zosta\u0142y przyprowadzone do cz\u0142owieka, a on nadawa\u0142 im imiona, wykonuj\u0105c powierzon\u0105 mu w\u0142adz\u0119 nad stworzeniem. Jednak:<\/p>\n
\n\u201eLecz dla m\u0119\u017cczyzny nie znalaz\u0142a si\u0119 pomoc odpowiednia dla niego.\u201d (Rdz 2,20)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Kim jest Ezer KeNegdo<\/em>?<\/strong><\/p>\n
W\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych t\u0142umacze\u0144, przek\u0142ady oddaj\u0105 \u05e2\u05b5\u05d6\u05b6\u05e8 \u05db\u05b0\u05bc\u05e0\u05b6\u05d2\u05b0\u05d3\u05bc\u05d5\u05b9 (ezer kenegdo<\/em>) jako \u201epomoc odpowiednia dla niego\u201d. Podkre\u015blmy kilka niuans\u00f3w, kt\u00f3re wida\u0107 jedynie w hebrajskim.<\/p>\n
Po pierwsze, \u05e2\u05b5\u05d6\u05b6\u05e8 (ezer<\/em>) pojawia si\u0119 dwadzie\u015bcia jeden razy w Biblii Hebrajskiej, w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci jako okre\u015blenie Samego Boga jako pomocy Izraela w kontekstach wybawienia (Wj 18,4; Pwt 33,7; Ps 33,20; 70,5). Chocia\u017c nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce w relacji ma\u0142\u017ce\u0144skiej m\u0119\u017cczyzna jest g\u0142ow\u0105 przymierza, to okre\u015blenie kobiety jako ezer<\/em> nie oznacza podporz\u0105dkowania. Termin ten niesie w sobie znaczenia si\u0142y, wierno\u015bci oraz gotowo\u015bci do interwencji i ocalenia partnera za wszelk\u0105 cen\u0119.<\/p>\n
Po drugie, \u05db\u05b0\u05bc\u05e0\u05b6\u05d2\u05b0\u05d3\u05bc\u05d5\u05b9 (kenegdo<\/em>) pochodzi od rdzenia \u05e0\u05b6\u05d2\u05b6\u05d3 (neged<\/em>), kt\u00f3ry oznacza \u201eprzeciw, naprzeciw, odpowiadaj\u0105cy, vis-\u00e0-vis\u201d. Przyimek \u05db\u05b0\u05bc (ke-<\/em>, \u201ejak, jako\u201d) wskazuje na podobie\u0144stwo, natomiast rzeczownikowa forma wyra\u017ca konfrontacj\u0119 lub odpowiednio\u015b\u0107. Wyra\u017cenie jest wi\u0119c dynamiczne: kobieta jest \u201epomoc\u0105 jak jego przeciwie\u0144stwo\u201d albo \u201esi\u0142\u0105 odpowiadaj\u0105c\u0105 mu\u201d. Jest mu r\u00f3wna co do istoty (oboje s\u0105 \u05d0\u05b8\u05d3\u05b8\u05dd adam<\/em> \u2013 lud\u017ami), a jednocze\u015bnie stoi naprzeciw niego jako osoba odr\u0119bna. Ta napi\u0119to\u015b\u0107 jest zamierzona: jest r\u00f3wna, lecz odmienna; taka sama, a jednak inna.<\/p>\n
S\u0142owo „odpowiednia” sp\u0142aszcza t\u0119 dialektyk\u0119 do zwyk\u0142ej \u201ekompatybilno\u015bci\u201d, podczas gdy hebrajski przywo\u0142uje obraz lustra, kt\u00f3re zar\u00f3wno odbija, jak i przeciwstawia si\u0119, albo, ujmuj\u0105c trafniej, stawia wyzwanie.<\/p>\n
\u017bebro czy strona?<\/strong><\/p>\n
Nie mo\u017cemy z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 wiedzie\u0107, czy pierwotni odbiorcy wyobra\u017cali sobie dos\u0142own\u0105 bosk\u0105 \u201eoperacj\u0119\u201d, czy rozumieli t\u0119 opowie\u015b\u0107 jako prawd\u0119 wyra\u017con\u0105 w formie symboliczej (pami\u0119tajmy, \u017ce podej\u015bcie naukowe nale\u017cy do naszej epoki, nie do ich). W Ksi\u0119dze Rodzaju stworzenie \u05d4\u05b8\u05d0\u05b8\u05d3\u05b8\u05dd (ha-adam<\/em>, cz\u0142owieka) pochodzi z \u05d0\u05b2\u05d3\u05b8\u05de\u05b8\u05d4 (adama<\/em>, ziemi), a \u05d0\u05b4\u05e9\u05bc\u05c1\u05b8\u05d4 (isza<\/em>, kobieta) od \u05d0\u05b4\u05d9\u05e9\u05c1 (isz<\/em>, m\u0119\u017cczyzna). Wida\u0107 wyra\u017anie ich wzajemne powi\u0105zanie.\u00a0A nast\u0119pnie czytamy:<\/p>\n
\n\u201eWtedy to Pan sprawi\u0142, \u017ce m\u0119\u017cczyzna pogr\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 w g\u0142\u0119bokim \u015bnie. Kiedy za\u015b zasn\u0105\u0142, wyj\u0105\u0142 jedno z jego \u017ceber, a miejsce to zape\u0142ni\u0142 cia\u0142em.\u201d (Rdz 2,21)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Rzeczownik zwykle t\u0142umaczony jako \u201e\u017cebro\u201d to \u05e6\u05b5\u05dc\u05b8\u05e2 (tsela<\/em>). Wyst\u0119puje w Biblii Hebrajskiej oko\u0142o czterdziestu jeden razy, ale tylko tutaj (Rdz 2,21\u201322) odnosi si\u0119 do cz\u0119\u015bci ludzkiego cia\u0142a. W przyt\u0142aczaj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w oznacza jednak \u201ebok \/ stron\u0119\u201d:
\u2013 bok arki (np. Wj 25,12.14; 37,3.5),
\u2013 bok przybytku (np. Wj 26,20.26\u201327; 36,25.31\u201332),
\u2013 \u201estok\u201d lub \u201ebok\u201d wzg\u00f3rza (2 Sm 16,13),
\u2013 a w kilku miejscach desk\u0119 lub belk\u0119 konstrukcyjn\u0105 (1 Krl 6,15\u201316; 7,3) oraz boczne pomieszczenia (1 Krl 6,5\u20136; Ez 41,5\u20139).<\/p>\nW staro\u017cytnej greckiej Biblii (Septuagincie) u\u017cyto s\u0142owa \u03c0\u03bb\u03b5\u03c5\u03c1\u03ac (pleura<\/em>), kt\u00f3re przede wszystkim znaczy \u201estrona, bok\u201d, a \u201e\u017cebro\u201d jest znaczeniem wt\u00f3rnym. Natomiast w \u0142aci\u0144skiej Wulgacie (IV\/V w.) \u015bw. Hieronim odda\u0142 to jako costa<\/em>, kt\u00f3re w \u0142acinie przede wszystkim oznacza \u201e\u017cebro\u201d. W ten spos\u00f3b w tradycji zachodniej znaczenie \u201e\u017cebro\u201d wysun\u0119\u0142o si\u0119 na pierwszy plan, podczas gdy w hebrajskim dominuj\u0105cym znaczeniem pozostaje \u201ebok\/strona\u201d.<\/p>\n
W wielu wsp\u00f3\u0142czesnych przek\u0142adach j\u0119zyk\u00f3w obcych wci\u0105\u017c utrzymano \u201e\u017cebro\u201d, jednak cz\u0119\u015b\u0107 nowszych t\u0142umaczy wraca do sensu hebrajskiego, oddaj\u0105c \u05e6\u05b5\u05dc\u05b8\u05e2 jako \u201ebok\u201d lub \u201ejedn\u0105 z jego stron\u201d.\u00a0Wyb\u00f3r s\u0142owa \u05e6\u05b5\u05dc\u05b8\u05e2 w oryginalnym tek\u015bcie hebrajskim najprawdopodobniej przywo\u0142uje obraz podzia\u0142u czego\u015b symetrycznego na dwie po\u0142\u00f3wki. To sugeruje, \u017ce w opowie\u015bci z Ksi\u0119gi Rodzaju cz\u0142owiek zostaje rozpo\u0142owiony, a nie \u017ce \u201ewyj\u0119to z niego pojedyncze ko\u015bci\u201d. (To stanie si\u0119 bardzo istotne w dalszej cz\u0119\u015bci tekstu.)<\/p>\n
Ponadto czytamy:<\/p>\n
\n\u201ePo czym Pan B\u00f3g z \u017cebra, kt\u00f3re wyj\u0105\u0142 z m\u0119\u017cczyzny, zbudowa\u0142 niewiast\u0119 i przyprowadzi\u0142 j\u0105 do m\u0119\u017cczyzny.\u201d (Rdz 2,22)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Czasownik \u05d1\u05b8\u05bc\u05e0\u05b8\u05d4 (bana<\/em>, \u201ezbudowa\u0142\u201d) jest zazwyczaj u\u017cywany na okre\u015blenie wznoszenia domu lub o\u0142tarza (np. Rdz 8,20; 1 Krl 6,1), a nie biologicznego stworzenia (do kt\u00f3rego stosuje si\u0119 inne s\u0142owo, \u05d9\u05b8\u05e6\u05b7\u05e8 jatsar<\/em>, por. Rdz 2,19 w odniesieniu do zwierz\u0105t). Dob\u00f3r s\u0142ownictwa sugeruje wi\u0119c, \u017ce kobieta jest tu ukazana jako budowla si\u0142y i pi\u0119kna.<\/p>\n
Jedno cia\u0142o<\/strong><\/p>\n
W odpowiedzi na stworzenie kobiety m\u0119\u017cczyzna reaguje rado\u015bci\u0105, poniewa\u017c ezer kenegdo<\/em> zosta\u0142 odnaleziony. Czytamy:<\/p>\n
\n\u201eTa dopiero jest ko\u015bci\u0105 z moich ko\u015bci i cia\u0142em z mego cia\u0142a! Ta b\u0119dzie si\u0119 zwa\u0142a \u2018niewiast\u0105\u2019, bo ta z m\u0119\u017cczyzny zosta\u0142a wzi\u0119ta.\u201d (Rdz 2,23)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
T\u0142umaczenia biblijne oddaj\u0105 podstawowe znaczenie, ale pomijaj\u0105 brzmieniow\u0105 g\u0142\u0119bi\u0119 hebrajskiego. \u05d0\u05b4\u05d9\u05e9\u05c1 (isz<\/em>, m\u0119\u017cczyzna) i \u05d0\u05b4\u05e9\u05b8\u05bc\u05c1\u05d4 (isza<\/em>, kobieta) maj\u0105 te same sp\u00f3\u0142g\u0142oski (\u05d0\u05e9), r\u00f3\u017cni\u0105 je samog\u0142oski i ko\u0144c\u00f3wka \u017ce\u0144ska. W hebrajskim imiona same og\u0142aszaj\u0105 pochodzenie i pokrewie\u0144stwo: kobieta jest \u201em\u0119\u017cczyznowa\u201d \u2013 wzi\u0119ta z m\u0119\u017cczyzny.\u00a0Wyra\u017cenie \u05d6\u05b9\u05d0\u05ea \u05d4\u05b7\u05e4\u05b7\u05bc\u05e2\u05b7\u05dd (zot hapa\u2019am<\/em>, \u201eta dopiero\u201d, \u201etym razem\u201d) wskazuje na spe\u0142nienie oczekiwania po tym, jak po\u015br\u00f3d zwierz\u0105t nie znalaz\u0142a si\u0119 \u017cadna kenegdo<\/em>.\u00a0A nast\u0119pnie:<\/p>\n
\n\u201eDlatego to m\u0119\u017cczyzna opuszcza ojca swego i matk\u0119 swoj\u0105 i \u0142\u0105czy si\u0119 ze swoj\u0105 \u017con\u0105 tak \u015bci\u015ble, \u017ce staj\u0105 si\u0119 jednym cia\u0142em.\u201d (Rdz 2,24)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Czasownik \u201eopu\u015bci\u201d (ya\u2018azov<\/em>) oznacza radykalne zerwanie z wi\u0119zi\u0105 rodzicielsk\u0105, odwracaj\u0105c dawny model, wed\u0142ug kt\u00f3rego m\u0119\u017cczyzna cz\u0119sto pozostawa\u0142 bardziej zwi\u0105zany ze swoj\u0105 rodzin\u0105 ni\u017c z \u017con\u0105. Czasownik \u201e\u0142\u0105czy si\u0119\u201d (davaq<\/em>) u\u017cywany jest dla najwy\u017cszego poziomu przymiernej wierno\u015bci (por. Pwt 10,20). Wyra\u017cenie \u201ejedno cia\u0142o\u201d (basar echad<\/em>) oznacza nie tylko sfer\u0119 cielesn\u0105, lecz zjednoczenie, kt\u00f3re odwraca wcze\u015bniejszy podzia\u0142 cz\u0142owieka w opisie stworzenia (Rdz 2,21).<\/p>\n
Wed\u0142ug tej narracji Adam, pozbawiony swojej \u201estrony\u201d, jest jedynie po\u0142ow\u0105 pierwotnej ca\u0142o\u015bci; potrzebuje kobiety, utworzonej z jego boku, aby znowu sta\u0107 si\u0119 pe\u0142ni\u0105 jednego cia\u0142a. T\u0142umaczenie \u05e6\u05b5\u05dc\u05b8\u05e2 (tsela<\/em>) jako \u201ebok\u201d zamiast \u201e\u017cebro\u201d nie u\u0142atwia wyja\u015bniania tego opowiadania ludziom spoza kr\u0119gu wiary, ale czyni je sp\u00f3jnym, pi\u0119knym i znacz\u0105cym w swoim w\u0142asnym j\u0119zyku i kontek\u015bcie.<\/p>\n
Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n
U zarania stworzenia B\u00f3g wpisa\u0142 w ludzk\u0105 dusz\u0119 odwieczn\u0105 prawd\u0119: nie zostali\u015bmy uformowani do samotno\u015bci. Z boku m\u0119\u017cczyzny ukszta\u0142towa\u0142 kobiet\u0119 jako pot\u0119\u017cn\u0105 ezer kenegdo<\/em>, Jego rozstrzygaj\u0105c\u0105 odpowied\u017a na samotno\u015b\u0107. Nie jest ona dodatkiem ani p\u00f3\u017aniejszym pomys\u0142em, lecz boskim arcydzie\u0142em si\u0142y i doskona\u0142ej odpowiednio\u015bci: partnerk\u0105, kt\u00f3ra odzwierciedla, a jednocze\u015bnie stawia wyzwanie; sprzymierze\u0144cem, kt\u00f3ry dope\u0142nia.<\/p>\n
Jednak echo Edenu wykracza poza ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Ka\u017cdy isz<\/em> i isza<\/em>, wdowiec, rozwiedziony czy samotny, pozostaje po\u0142ow\u0105 wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci, t\u0119skni\u0105c za ponownym z\u0142\u0105czeniem we wsp\u00f3lnocie przymierza. Jak lustra trzymane w Bo\u017cych d\u0142oniach, stoimy naprzeciw siebie (kenegdo<\/em>): r\u00f3\u017cni, a jednak pokrewni, oddzieleni od pierwotnej jedno\u015bci stworzenia, aby zosta\u0107 ponownie przyci\u0105gni\u0119ci do \u015bwi\u0119tej wi\u0119zi przynale\u017cenia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zaraz po tym, jak B\u00f3g poleci\u0142 cz\u0142owiekowi, aby jad\u0142 swobodnie z ka\u017cdego drzewa w ogrodzie, a zabroni\u0142 mu je\u015b\u0107 z Drzewa Poznania Dobra i Z\u0142a (Rdz 2,16\u201317), Pan powiedzia\u0142 o cz\u0142owieku: \u201eNie jest dobrze, \u017ceby m\u0119\u017cczyzna by\u0142 sam: uczyni\u0119 mu odpowiedni\u0105 dla niego pomoc.\u201d (Rdz 2,18) Jedno po drugim, zwierz\u0119ta zosta\u0142y przyprowadzone do cz\u0142owieka, a […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":13773,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[315],"tags":[],"class_list":{"0":"post-13869","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-torah"},"yoast_head":"\n
Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra? - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra?\",\"datePublished\":\"2025-11-01T14:09:56+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:37:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/\"},\"wordCount\":1199,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png\",\"articleSection\":[\"Tora\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/\",\"name\":\"Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra? - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png\",\"datePublished\":\"2025-11-01T14:09:56+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:37:51+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png\",\"width\":1232,\"height\":928},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra?\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/drelisblog.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra? - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra?","datePublished":"2025-11-01T14:09:56+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:37:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/"},"wordCount":1199,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png","articleSection":["Tora"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/","name":"Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra? - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png","datePublished":"2025-11-01T14:09:56+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:37:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#primaryimage","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/u7423123591_A_luminous_dawn_in_Edens_heart_a_vast_living_cath_4406c387-a2ff-466c-bfad-13b40b5f0a1d_2.png","width":1232,"height":928},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/czy-bog-stworzyl-kobiete-z-zebra\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Czy B\u00f3g stworzy\u0142 kobiet\u0119 z \u017cebra?"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website","url":"https:\/\/drelisblog.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/drelisblog.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13869","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13869"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13869\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/13773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13869"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13869"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13869"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}