W dwunastym rozdziale Ewangelii Mateusza Jezus uzdrawia cz\u0142owieka op\u0119tanego przez demona, kt\u00f3ry by\u0142 niewidomy i niemy. Gdy zosta\u0142 uzdrowiony, m\u00f3g\u0142 widzie\u0107 i m\u00f3wi\u0107. T\u0142umy zareagowa\u0142y zdumieniem: \u201eCzy nie jest to Syn Dawida?\u201d (Mt 12,22\u201323). Faryzeusze jednak odpowiedzieli:<\/p>\n
\n\u201eOn wyrzuca demony tylko moc\u0105 Belzebuba, przyw\u00f3dcy z\u0142ych duch\u00f3w\u201d (Mt 12,24).<\/p>\n<\/blockquote>\n
Belzebul jest \u017cydowskim okre\u015bleniem polemicznym skierowanym przeciwko Baalowi. Oryginalny kananejski tytu\u0142 to Ba\u02bfal Zeb\u00fbl (\u201eKsi\u0105\u017c\u0119 Baal\u201d lub \u201ePan Wznios\u0142ego Przybytku\u201d). Filisty\u0144skie b\u00f3stwo z 2 Ksi\u0119gi Kr\u00f3lewskiej (2 Krl 1) nosi\u0142o imi\u0119 Ba\u02bfal-Zeb\u00fbb (\u201ePan Much\u201d). \u017bydzi okresu Drugiej \u015awi\u0105tyni celowo zmienili t\u0119 nazw\u0119 na Beelzebul, wykorzystuj\u0105c hebrajskie\/aramejskie \u05d6\u05b6\u05d1\u05b6\u05dc (\u201egn\u00f3j\u201d), tworz\u0105c pogardliwe okre\u015blenie \u201ePan Gnoju\u201d. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 r\u0119kopis\u00f3w Nowego Testamentu zachowuje t\u0119 polemiczn\u0105 form\u0119.<\/p>\n
Jezus odpowiedzia\u0142 rozumowaniem i przyk\u0142adami (Mt 12,25\u201329), a nast\u0119pnie powi\u0105za\u0142 swoje dzia\u0142anie w mocy Ducha bezpo\u015brednio z nadej\u015bciem Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego:<\/p>\n
\n\u201eLecz je\u015bli Ja wyrzucam demony moc\u0105 Ducha Bo\u017cego (\u03c0\u03bd\u03b5\u1fe6\u03bc\u03b1 \u03c4\u03bf\u1fe6 \u03b8\u03b5\u03bf\u1fe6), to istotnie przysz\u0142o do was Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce\u201d (Mt 12,28).<\/p>\n<\/blockquote>\n
Kontekst<\/h3>\n
Jezus dokonywa\u0142 publicznych znak\u00f3w, przede wszystkim uzdrowie\u0144 i egzorcyzm\u00f3w, moc\u0105 Ducha Bo\u017cego (Mt 12,28; Mk 1,27). Niekt\u00f3rzy z jego \u017cydowskich krytyk\u00f3w, posiadaj\u0105cy autorytatywn\u0105 pozycj\u0119 w spo\u0142eczno\u015bci, aktywnie mu si\u0119 sprzeciwiali. Publicznie znies\u0142awiali i oczerniali jego dzia\u0142alno\u015b\u0107, zr\u0119cznie przedstawiaj\u0105c dzie\u0142o Boga Izraela dokonuj\u0105ce si\u0119 w Chrystusie jako dzia\u0142anie demoniczne. Nie by\u0142y to zwyk\u0142e g\u0142osy z t\u0142umu; nale\u017celi oni do judejskiej struktury autorytetu obecnej r\u00f3wnie\u017c w regionie Galilei. Sam Jezus p\u00f3\u017aniej potwierdzi\u0142 ich pozycj\u0119:<\/p>\n
\n\u201eNa katedrze Moj\u017cesza zasiedli uczeni w Pi\u015bmie i faryzeusze. Czy\u0144cie wi\u0119c i zachowujcie wszystko, co wam polec\u0105\u2026\u201d (Mt 23,1\u20132)<\/p>\n<\/blockquote>\n
W Ewangelii Mateusza, rozdziale dwunastym, ich oskar\u017cenie wobec Jezusa mia\u0142o jasny cel: odwie\u015b\u0107 jak najwi\u0119cej ludzi od p\u00f3j\u015bcia za nim jako Mesjaszem, a tym samym zamkn\u0105\u0107 wielu drog\u0119 do Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego. Jezus jasno to wyrazi\u0142:<\/p>\n
\n\u201eBiada wam, uczeni w Pi\u015bmie i faryzeusze, ob\u0142udnicy! Zamykacie bowiem ludziom Kr\u00f3lestwo Niebieskie; sami nie wchodzicie i nie pozwalacie wej\u015b\u0107 tym, kt\u00f3rzy wchodz\u0105.\u201d (Mt 23,13)<\/p>\n<\/blockquote>\n
W tym krytycznym momencie historii zbawienia niekt\u00f3rzy faryzeusze publicznie sprzeciwili si\u0119 widocznemu dzia\u0142aniu Boga w Chrystusie, przypisuj\u0105c je sferze demonicznej. W ten spos\u00f3b niew\u0142a\u015bciwie u\u017cyli swojego duchowego autorytetu i wprowadzili nie\u015bwiadomych ludzi w b\u0142\u0105d, uniemo\u017cliwiaj\u0105c im wej\u015bcie do Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego. Co ciekawe, Ewangelie cz\u0119sto przedstawiaj\u0105 faryzeuszy w pozytywnym \u015bwietle, pomimo ostrej krytyki. Na przyk\u0142ad Nikodem broni Jezusa (J 7,50\u201351), a pewni faryzeusze ostrzegaj\u0105 go przed Herodem (\u0141k 13,31). Gamaliel, faryzeusz, wypowiada si\u0119 roztropnie w obronie ruchu Jezusa i jego aposto\u0142\u00f3w, wyra\u017ca swoje w\u0105tpliwo\u015bci, ale post\u0119puje m\u0105drze, unikaj\u0105c blu\u017anierstwa przeciwko Bogu (Dz 5,34\u201339).<\/p>\n
Stopnie wielkiego grzechu<\/strong><\/p>\n
Ka\u017cde uporczywe, dobrowolne i \u015bwiadome przypisywanie dzia\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego \u2014 dzia\u0142ania jawnie oczywistego \u2014 Szatanowi jest grzechem niezwykle ci\u0119\u017ckim, takim, kt\u00f3ry stawia dusz\u0119 w \u015bmiertelnym niebezpiecze\u0144stwie duchowym. Jezus daje to jasno do zrozumienia, gdy wypowiada \u2014 najbardziej uniwersalnym j\u0119zykiem \u2014 s\u0142owa: \u201eKto by zblu\u017ani\u0142 przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu, nigdy nie otrzyma przebaczenia, lecz winien jest grzechu wiecznego\u201d (Mk 3,29; por. Mt 12,31\u201332). U\u017cycie s\u0142owa \u201ekto\u201d (gr. \u1f43\u03c2 \u1f10\u03ac\u03bd) pokazuje, \u017ce nikt \u2014 bez wzgl\u0119du na status czy uprzywilejowanie \u2014 nie jest wy\u0142\u0105czony z tego ostrze\u017cenia.<\/p>\n
Niemniej jednak najja\u015bniejszym, najniebezpieczniejszym i wzorcowym przyk\u0142adem tego grzechu jest dok\u0142adnie to, czego dopu\u015bcili si\u0119 niekt\u00f3rzy faryzeusze tamtego dnia w Galilei. Dysponuj\u0105c uznanym autorytetem nauczycielskim \u2014 \u201ezasiadaj\u0105c na katedrze Moj\u017cesza\u201d (Mt 23,2) \u2014 stan\u0119li przed t\u0142umem i publicznie o\u015bwiadczyli, \u017ce Jezus wyrzuca demony moc\u0105 Belzebuba, przyw\u00f3dcy z\u0142ych duch\u00f3w (Mt 12,24). Ich oskar\u017cenie nie wynika\u0142o z prywatnej w\u0105tpliwo\u015bci ani szczerego zamieszania; by\u0142o to przemy\u015blane, publiczne dzia\u0142anie, maj\u0105ce na celu zdyskredytowanie Mesjasza i powstrzymanie patrz\u0105cych t\u0142um\u00f3w przed p\u00f3j\u015bciem za Jezusem (Mt 12,28; 23,13).<\/p>\n
W jednej chwili faryzeusze po\u0142\u0105czyli dwa \u015bmiertelne elementy: zatwardzia\u0142e, \u015bwiadome odrzucenie jawnej mocy Boga oraz celowe wykorzystanie swojego duchowego wp\u0142ywu, by zwie\u015b\u0107 innych. To w\u0142a\u015bnie ta pot\u0119guj\u0105ca si\u0119 kombinacja \u2014 osobista zatwardzia\u0142o\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona z publicznym wprowadzaniem w b\u0142\u0105d \u2014 czyni ich blu\u017anierstwo przera\u017caj\u0105c\u0105 ilustracj\u0105, kt\u00f3r\u0105 Jezus wybra\u0142, gdy wypowiada\u0142 swoje najbardziej uroczyste i budz\u0105ce groz\u0119 ostrze\u017cenie. Ich czyn zatem nie ogranicza tego grzechu do funkcjonariuszy religijnych; raczej pozostaje on na zawsze klasycznym, najbardziej niebezpiecznym przyk\u0142adem tego, czym jest blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu, gdy zostaje doprowadzone do swojej najbardziej skrajnej i najbardziej niszcz\u0105cej formy.<\/p>\n
Nast\u0119pnie Jezus wypowiada wstrz\u0105saj\u0105ce orzeczenie:<\/p>\n
\u201eDlatego powiadam wam: ka\u017cdy grzech i blu\u017anierstwo (\u03b2\u03bb\u03b1\u03c3\u03c6\u03b7\u03bc\u03af\u03b1) b\u0119d\u0105 ludziom odpuszczone, ale blu\u017anierstwo (\u03b2\u03bb\u03b1\u03c3\u03c6\u03b7\u03bc\u03af\u03b1) przeciwko Duchowi nie b\u0119dzie odpuszczone. Je\u015bli kto\u015b powie s\u0142owo przeciw Synowi Cz\u0142owieczemu \u2014 b\u0119dzie mu odpuszczone; lecz kto by m\u00f3wi\u0142 przeciw Duchowi \u015awi\u0119temu \u2014 temu nie b\u0119dzie odpuszczone ani w tym wieku, ani w przysz\u0142ym\u2026 Albowiem z twoich s\u0142\u00f3w b\u0119dziesz uniewinniony i z twoich s\u0142\u00f3w b\u0119dziesz pot\u0119piony.\u201d (Mt 12,31\u201337)<\/p>\n
Stopnie wielkiego grzechu<\/strong><\/p>\n
Ka\u017cde uporczywe, dobrowolne i \u015bwiadome przypisywanie dzia\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego, dzia\u0142ania jawnie oczywistego, Szatanowi jest grzechem niezwykle ci\u0119\u017ckim, takim, kt\u00f3ry stawia dusz\u0119 w \u015bmiertelnym niebezpiecze\u0144stwie duchowym. Jezus daje to jasno do zrozumienia, gdy wypowiada (najbardziej uniwersalnym j\u0119zykiem) s\u0142owa: \u201eKto by zblu\u017ani\u0142 przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu, nigdy nie otrzyma przebaczenia, lecz winien jest grzechu wiecznego\u201d (Mk 3,29; por. Mt 12,31\u201332). U\u017cycie s\u0142owa \u201ekto\u201d (gr. \u1f43\u03c2 \u1f10\u03ac\u03bd) pokazuje, \u017ce nikt, bez wzgl\u0119du na status czy uprzywilejowanie, nie jest wy\u0142\u0105czony z tego ostrze\u017cenia.<\/p>\n
Niemniej jednak najja\u015bniejszym, najniebezpieczniejszym i wzorcowym przyk\u0142adem tego grzechu jest dok\u0142adnie to, czego dopu\u015bcili si\u0119 niekt\u00f3rzy faryzeusze tamtego dnia w Galilei. Dysponuj\u0105c uznanym autorytetem nauczycielskim, \u201ezasiadaj\u0105c na katedrze Moj\u017cesza\u201d (Mt 23,2), stan\u0119li przed t\u0142umem i publicznie o\u015bwiadczyli, \u017ce Jezus wyrzuca demony moc\u0105 Belzebuba, przyw\u00f3dcy z\u0142ych duch\u00f3w (Mt 12,24). Ich oskar\u017cenie nie wynika\u0142o z prywatnej w\u0105tpliwo\u015bci ani szczerego zamieszania; by\u0142o to przemy\u015blane, publiczne dzia\u0142anie, maj\u0105ce na celu zdyskredytowanie Mesjasza i powstrzymanie t\u0142um\u00f3w przed p\u00f3j\u015bciem za Jezusem (Mt 12,28; 23,13).<\/p>\n
W jednej chwili faryzeusze po\u0142\u0105czyli dwa \u015bmiertelne elementy: zatwardzia\u0142e, \u015bwiadome odrzucenie jawnej mocy Boga oraz celowe wykorzystanie swojego duchowego wp\u0142ywu, by zwie\u015b\u0107 innych. To w\u0142a\u015bnie ta pot\u0119guj\u0105ca si\u0119 kombinacja: osobista zatwardzia\u0142o\u015b\u0107 po\u0142\u0105czona z publicznym wprowadzaniem w b\u0142\u0105d, czyni ich blu\u017anierstwo przera\u017caj\u0105c\u0105 ilustracj\u0105, kt\u00f3r\u0105 Jezus wybra\u0142, gdy wypowiada\u0142 swoje najbardziej uroczyste i budz\u0105ce groz\u0119 ostrze\u017cenie. Ich czyn zatem nie ogranicza tego grzechu do funkcjonariuszy religijnych; raczej pozostaje on na zawsze klasycznym, najbardziej niebezpiecznym przyk\u0142adem tego, czym jest blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu, gdy zostaje doprowadzone do swojej najbardziej skrajnej i najbardziej niszcz\u0105cej formy.<\/p>\n
Nast\u0119pnie Jezus wypowiada wstrz\u0105saj\u0105ce orzeczenie:<\/p>\n
\n\u201eDlatego powiadam wam: ka\u017cdy grzech i blu\u017anierstwo (\u03b2\u03bb\u03b1\u03c3\u03c6\u03b7\u03bc\u03af\u03b1) b\u0119d\u0105 ludziom odpuszczone, ale blu\u017anierstwo (\u03b2\u03bb\u03b1\u03c3\u03c6\u03b7\u03bc\u03af\u03b1) przeciwko Duchowi nie b\u0119dzie odpuszczone. Je\u015bli kto\u015b powie s\u0142owo przeciw Synowi Cz\u0142owieczemu, b\u0119dzie mu odpuszczone; lecz kto by m\u00f3wi\u0142 przeciw Duchowi \u015awi\u0119temu, temu nie b\u0119dzie odpuszczone ani w tym wieku, ani w przysz\u0142ym\u2026 Albowiem z twoich s\u0142\u00f3w b\u0119dziesz uniewinniony i z twoich s\u0142\u00f3w b\u0119dziesz pot\u0119piony.\u201d (Mt 12,31\u201337)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Dlaczego tylko przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu?<\/strong><\/p>\n
Dlaczego Jezus wyr\u00f3\u017cni\u0142 Ducha \u015awi\u0119tego? Dlaczego na przyk\u0142ad nie uzna\u0142 blu\u017anierstwa przeciwko Ojcu za niewybaczalne? Odpowied\u017a tkwi w zrozumieniu \u017cydowskiego kontekstu Jego epoki.<\/p>\n
Wsp\u00f3\u0142czesne chrze\u015bcija\u0144skie interpretacje cz\u0119sto nak\u0142adaj\u0105 w pe\u0142ni ukszta\u0142towane p\u00f3\u017aniejsze doktryny, takie jak Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta, na \u017cydowski kontekst I wieku, przez co zaciemniaj\u0105 pierwotne ramy i komplikuj\u0105 zrozumienie, dlaczego blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu jest wyj\u0105tkowo niewybaczalne. W czasach Jezusa Duch \u015awi\u0119ty nie by\u0142 jeszcze rozumiany jako odr\u0119bna Osoba Tr\u00f3jcy (doktryna ta zostanie sformu\u0142owana dopiero p\u00f3\u017aniej w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a). Duch \u015awi\u0119ty by\u0142 rozumiany jako osobowa, czynna obecno\u015b\u0107 i moc Boga w stworzeniu, objawione dzia\u0142anie samego Boga w \u015bwiecie. Dlatego blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu \/ Duchowi \u015awi\u0119to\u015bci (\u05e8\u05d5\u05d7 \u05d4\u05e7\u05d5\u05d3\u05e9) nie oznacza\u0142o blu\u017anierstwa przeciwko \u201etrzeciej Osobie Tr\u00f3jcy\u201d, lecz przeciwko samemu Panu Bogu (temu, co w teologii systematycznej okre\u015bla si\u0119 jako B\u00f3stwo).<\/p>\n
Jezus og\u0142asza g\u0142\u0119bokie rozr\u00f3\u017cnienie dotycz\u0105ce przebaczenia. Blu\u017anierstwo przeciwko Synowi Cz\u0142owieczemu zostanie przebaczone. Ten tytu\u0142 nawi\u0105zuje do postaci mesja\u0144skiej z Ksi\u0119gi Daniela (Dn 7,13\u201314). Natomiast blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu nigdy nie zostanie przebaczone. Duch \u015awi\u0119ty jest Duchem \u015awi\u0119to\u015bci, samym Bogiem. Ta nieodpuszczalno\u015b\u0107 dotyczy zar\u00f3wno tego wieku, jak i przysz\u0142ego (Mt 12,31\u201332; Mk 3,28\u201330; \u0141k 12,10).<\/p>\n
Innymi s\u0142owy: niezrozumienie to\u017csamo\u015bci Mesjasza mo\u017ce zosta\u0107 przebaczone. Pomy\u0142ka w ocenie Jego osoby r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce znale\u017a\u0107 mi\u0142osierdzie. Jednak zobaczenie mocy Boga objawionej w spos\u00f3b niebudz\u0105cy w\u0105tpliwo\u015bci \u2014 zmienia wszystko.\u00a0Przypisanie tego dzia\u0142ania Szatanowi jest niewybaczalne. Ten czyn nazywa dobro Bo\u017ce z\u0142em. To w\u0142a\u015bnie on stanowi grzech nieodpuszczalny.\u00a0Ten grzech osi\u0105ga swoj\u0105 najbardziej przera\u017caj\u0105c\u0105 posta\u0107 poprzez publiczn\u0105 deklaracj\u0119. Wyst\u0119puje wtedy, gdy autorytety dzia\u0142aj\u0105 z rozmy\u015bln\u0105 intencj\u0105. Ich celem jest zamkni\u0119cie innym drogi do Kr\u00f3lestwa. Faryzeusze s\u0105 jego przyk\u0142adem.<\/p>\n
Hillul HaSzem: Zbezczeszczenie Imienia<\/strong><\/p>\n
Aby lepiej zrozumie\u0107 nauczanie Jezusa, musimy zbada\u0107 jego korzenie w tradycji \u017cydowskiej. Tora traktuje blu\u017anierstwo z najwy\u017csz\u0105 surowo\u015bci\u0105, postrzegaj\u0105c je jako bezpo\u015bredni atak na \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 Boga i Jego suwerenn\u0105 w\u0142adz\u0119. Ksi\u0119ga Kap\u0142a\u0144ska 24,16 nakazuje ukamienowanie ka\u017cdego, kto \u201eblu\u017ani Imieniu\u201d (\u05d5\u05b0\u05e0\u05b9\u05e7\u05b5\u05d1 \u05e9\u05b5\u05c1\u05dd\u05be\u05d9\u05b0\u05d4\u05d5\u05b8\u05d4 \u05de\u05d5\u05b9\u05ea \u05d9\u05d5\u05bc\u05de\u05b8\u05ea), jest to przest\u0119pstwo zagro\u017cone kar\u0105 \u015bmierci, ukazuj\u0105ce, jak centralne znaczenie mia\u0142o to naruszenie dla przymierza Izraela z Bogiem. Kluczowe jest, by\u015bmy to zrozumieli: Prawo Moj\u017cesza nie przewiduje \u017cadnego przebaczenia karnego za blu\u017anierstwo przeciwko Bogu Izraela. Wina skutkuje wyrokiem \u015bmierci.<\/p>\n
Jezus, w rozpatrywanym tu stwierdzeniu, odwo\u0142uje si\u0119 bezpo\u015brednio do tego prawa. Nie jest zaskoczeniem, \u017ce \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 imienia Bo\u017cego jest dla Jezusa najwy\u017cszym priorytetem, skoro pierwsz\u0105 pro\u015bb\u0105, kt\u00f3rej nauczy\u0142 uczni\u00f3w w Modlitwie Pa\u0144skiej, jest: \u201eOjcze nasz, kt\u00f3ry jeste\u015b w niebie, \u015bwi\u0119\u0107 si\u0119 Imi\u0119 Twoje\u201d (Mt 6,9; \u0141k 11,2), pro\u015bba, by Imi\u0119 Boga by\u0142o u\u015bwi\u0119cane na ziemi tak, jak jest u\u015bwi\u0119cone w niebie.<\/p>\n
W ca\u0142ym Starym Testamencie oraz w Talmudzie Jerozolimskim i Babilo\u0144skim pojawiaj\u0105 si\u0119 dwa powi\u0105zane poj\u0119cia: Hillul HaSzem (\u05d7\u05b4\u05dc\u05bc\u05d5\u05bc\u05dc \u05d4\u05b7\u05e9\u05b5\u05bc\u05c1\u05dd \u2014 zbezczeszczenie Imienia) oraz Kiddusz HaSzem (\u05e7\u05b4\u05d3\u05bc\u05d5\u05bc\u05e9\u05c1 \u05d4\u05b7\u05e9\u05b5\u05bc\u05c1\u05dd \u2014 u\u015bwi\u0119cenie Imienia).<\/p>\n
Podstaw\u0119 Hillul HaSzem przedstawia Ksi\u0119ga Kap\u0142a\u0144ska:<\/p>\n
\n\u201eNie b\u0119dziecie bezcze\u015bci\u0107 mojego \u015bwi\u0119tego imienia, lecz b\u0119d\u0119 u\u015bwi\u0119cony po\u015br\u00f3d syn\u00f3w Izraela.\u201d (Kp\u0142 22,32)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Ten fragment ukazuje kluczowy akcent: zbezczeszczenie Imienia ma charakter publiczny i wsp\u00f3lnotowy (\u201epo\u015br\u00f3d syn\u00f3w Izraela\u201d), a nie jedynie prywatny. Co wi\u0119cej, powaga tego czynu ro\u015bnie w zale\u017cno\u015bci od tego, kto go pope\u0142nia. Gdy zwyk\u0142a osoba wypowiada si\u0119 \u017ale o Bogu, jest to sprawa powa\u017cna. Gdy jednak osoby posiadaj\u0105ce autorytet publiczny znies\u0142awiaj\u0105 Imi\u0119 Boga, naruszenie staje si\u0119 wielokrotnie ci\u0119\u017csze. Faryzeusze, obdarzeni autorytetem wsp\u00f3lnotowym jako oficjalni interpretatorzy Pisma w synagogach (ci, kt\u00f3rzy \u201ezasiadaj\u0105 na katedrze Moj\u017cesza\u201d), sprawili, \u017ce ich publiczne pot\u0119pienie dzie\u0142a Jezusa dokonanego moc\u0105 Ducha by\u0142o g\u0142\u0119bokim zbezczeszczeniem Imienia Boga (Mt 23,2\u20133).<\/p>\n
P\u00f3\u017aniejsza my\u015bl rabiniczna, jak przedstawiono w Talmudzie Babilo\u0144skim, Joma 86a, naucza, \u017ce celowy, publiczny hillul ha-Szem jest najgorszym rodzajem grzechu i najtrudniejszym do zado\u015b\u0107uczynienia. Cz\u0119sto wymaga cierpienia, publicznej rehabilitacji, a nawet \u015bmierci, opr\u00f3cz samej skruchy, aby w pe\u0142ni przywr\u00f3ci\u0107 cze\u015b\u0107 Boga. Fragment ten stwierdza, \u017ce w przypadku zbezczeszczenia Imienia: skrucha, Jom Kippur i cierpienia jedynie zawieszaj\u0105 kar\u0119 Bo\u017c\u0105, za\u015b tylko \u015bmier\u0107 przynosi pe\u0142ne przeb\u0142aganie (na podstawie Izajasza 22,14), podkre\u015blaj\u0105c bezprecedensow\u0105 surowo\u015b\u0107 tego wykroczenia. Talmud Jerozolimski (Nedarim 3:14, 38b) wzmacnia t\u0119 powag\u0119, uznaj\u0105c je za najci\u0119\u017csze przest\u0119pstwo, karalne nawet wtedy, gdy dokonane nieumy\u015blnie, i wymagaj\u0105ce natychmiastowej naprawy, by zapobiec zha\u0144bieniu wsp\u00f3lnoty. Awot de-Rabbi Natan<\/em> (ARN) 1:39, przypisywane rabbiemu Akiwie, stwierdza, \u017ce nie istnieje zwyk\u0142e przebaczenie dla tego grzechu, akcentuj\u0105c konieczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 o charakterze publicznym, takich jak kiddusz ha-Szem, aby zado\u015b\u0107uczyni\u0107 za zbezczeszczenie. Majmonides kodyfikuje to w Hilchot Teszuwa<\/em> 1:4, opieraj\u0105c si\u0119 na Joma 86a, wymagaj\u0105c sekwencji skruchy, Jom Kippur, cierpie\u0144 i \u015bmierci jako pe\u0142nego zado\u015b\u0107uczynienia, poniewa\u017c publiczne zniewa\u017cenie Imienia narusza \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 Boga wobec \u015bwiadk\u00f3w i wymaga Bo\u017cego oczyszczenia.<\/p>\n
Znacznie wcze\u015bniej ni\u017c te teksty rabiniczne, List do Hebrajczyk\u00f3w stwierdza:<\/p>\n
\n\u201eO ile\u017c sro\u017csz\u0105 kar\u0119, s\u0105dzicie, godzien jest ten, kto podepta\u0142 Syna Bo\u017cego, zbezcze\u015bci\u0142 krew przymierza, przez kt\u00f3r\u0105 zosta\u0142 u\u015bwi\u0119cony, i zniewa\u017cy\u0142 Ducha \u0142aski?\u201d (Hbr 10,29)<\/p>\n<\/blockquote>\n
Cho\u0107 kontekst Mateusza 12 jest inny, ten fragment r\u00f3wnie\u017c porusza podobn\u0105 ide\u0119: wzrost surowo\u015bci kary w zale\u017cno\u015bci od ci\u0119\u017caru pope\u0142nionego grzechu.<\/p>\n
Kiddusz HaSzem: U\u015bwi\u0119cenie Imienia<\/strong><\/p>\n
Kiddusz HaSzem, u\u015bwi\u0119cenie Imienia Boga, stanowi odkupie\u0144czy odpowiednik jego zbezczeszczenia. Poj\u0119cie to odnosi si\u0119 do dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re czcz\u0105 i wywy\u017cszaj\u0105 Bo\u017ce Imi\u0119 w oczach \u015bwiata, cz\u0119sto poprzez wierne pos\u0142usze\u0144stwo, publiczne \u015bwiadectwo, a nawet m\u0119cze\u0144stwo. Prawdziwe oddanie Bogu obejmuje nie tylko osobist\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107, lecz tak\u017ce wsp\u00f3lnotowe \u015bwiadectwo, kt\u00f3re odzwierciedla Jego \u015bwi\u0119to\u015b\u0107.<\/p>\n
Biblijne opowie\u015bci ukazuj\u0105 Kiddusz HaSzem w spos\u00f3b niezwykle sugestywny, poprzez niez\u0142omn\u0105 wierno\u015b\u0107 po\u015br\u00f3d prze\u015bladowa\u0144. Daniel wychodzi ca\u0142o w jamie lw\u00f3w i prowadzi do oddania czci Bogu w ca\u0142ym imperium (Dn 6,22). Jego trzej przyjaciele wychodz\u0105 bez szwanku z ognistego pieca, przemieniaj\u0105c ba\u0142wochwalstwo w \u015bwiadectwo (Dn 3,18.28). Jak przypomina List do Hebrajczyk\u00f3w, rozdzia\u0142 11, starotestamentowi m\u0119czennicy stawiali czo\u0142a torturom i odmawiali uwolnienia; znosili kamienowanie, pi\u0142owanie i miecz: publiczne widowiska wierno\u015bci, kt\u00f3re zawstydza\u0142y prze\u015bladowc\u00f3w i u\u015bwi\u0119ca\u0142y Imi\u0119 Boga. Poprzez tak kosztowne \u015bwiadectwo reputacja Boga by\u0142a wywy\u017cszana, a Jego moc ukazywana przed narodami.<\/p>\n
Zako\u0144czenie<\/strong><\/p>\n
Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu jest rozmy\u015blnym, uporczywym, \u015bwiadomym przypisywaniem jawnie widocznego dzie\u0142a Boga Szatanowi. Osi\u0105ga swoj\u0105 najbardziej niebezpieczn\u0105 i niewybaczaln\u0105 form\u0119 wtedy, gdy osoby o uznanym autorytecie duchowym publicznie u\u017cywaj\u0105 swojego wp\u0142ywu, aby zdyskredytowa\u0107 moc Ducha i zamkn\u0105\u0107 innym drog\u0119 do Kr\u00f3lestwa, kt\u00f3re si\u0119 przybli\u017cy\u0142o.<\/p>\n
To w\u0142a\u015bnie wydarzy\u0142o si\u0119 w Ewangelii Mateusza, rozdziale 12. Ludzie, kt\u00f3rzy zasiadali na katedrze Moj\u017cesza (Mt 23,2\u20133), kt\u00f3rym powierzono urz\u0105d nauczania w Izraelu, stan\u0119li przed zdumionymi t\u0142umami i o\u015bwiadczyli: \u201eOn wyrzuca demony tylko moc\u0105 Belzebuba, przyw\u00f3dcy z\u0142ych duch\u00f3w\u201d (Mt 12,24). Ich oskar\u017cenie nie by\u0142o prywatn\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci\u0105 ani szczer\u0105 dezorientacj\u0105; by\u0142o to przemy\u015blane, publiczne zbezczeszczenie Imienia Boga (Hillul HaSzem), przypisanie palca Bo\u017cego palcu Szatana oraz zatrza\u015bni\u0119cie drzwi Kr\u00f3lestwa przed tymi, kt\u00f3rzy w\u0142a\u015bnie chcieli wej\u015b\u0107 (Mt 23,13).<\/p>\n
A jednak historia nie pozwala si\u0119 zako\u0144czy\u0107 w ciemno\u015bci. Im g\u0142\u0119bsze zbezczeszczenie, tym bardziej ol\u015bniewaj\u0105ca jest rehabilitacja. Na krzy\u017cu i w pustym grobie Jezus dokona\u0142 ostatecznego, kosmicznego Kiddusz HaSzem: najwy\u017cszego u\u015bwi\u0119cenia Imienia Ojca. Ka\u017cde oszczerstwo zosta\u0142o tam przybite i uniewa\u017cnione (Kol 2,14\u201315); ka\u017cde k\u0142amstwo zosta\u0142o zniszczone przez okrzyk zmartwychwstania, kt\u00f3ry rozbrzmia\u0142 a\u017c po kra\u0144ce ziemi: \u201eTo jest m\u00f3j Syn umi\u0142owany.\u201d<\/p>\n
Dlatego je\u015bli ogarnia ci\u0119 l\u0119k, \u017ce pope\u0142ni\u0142e\u015b grzech niewybaczalny, podnie\u015b oczy. Tw\u00f3j b\u00f3l i pragnienie pojednania z Bogiem dowodz\u0105, \u017ce Duch wci\u0105\u017c dzia\u0142a w tobie. Dop\u00f3ki trwa to \u015bwi\u0119te poruszenie, drzwi stoj\u0105 szeroko otwarte. \u017baden skruszony grzesznik, bez wzgl\u0119du na to, jak daleko odszed\u0142, jak d\u0142ugo trwa\u0142 w sprzeciwie, jak gorzko kiedy\u015b walczy\u0142, nigdy nie us\u0142yszy od Jezusa: \u201eOdejd\u017a.\u201d Ten, kt\u00f3ry przemieni\u0142 najwi\u0119kszy Hillul HaSzem w najwi\u0119ksz\u0105 chwa\u0142\u0119 nieba, da\u0142 niezmienn\u0105 obietnic\u0119: \u201eTego, kt\u00f3ry do Mnie przychodzi, nie wyrzuc\u0119 precz\u201d (J 6,37).<\/p>\n
Przyjd\u017a wi\u0119c. Kr\u00f3lestwo przysz\u0142o do ciebie, a sam Kr\u00f3l czeka z otwartymi ramionami.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
W dwunastym rozdziale Ewangelii Mateusza Jezus uzdrawia cz\u0142owieka op\u0119tanego przez demona, kt\u00f3ry by\u0142 niewidomy i niemy. Gdy zosta\u0142 uzdrowiony, m\u00f3g\u0142 widzie\u0107 i m\u00f3wi\u0107. T\u0142umy zareagowa\u0142y zdumieniem: \u201eCzy nie jest to Syn Dawida?\u201d (Mt 12,22\u201323). Faryzeusze jednak odpowiedzieli: \u201eOn wyrzuca demony tylko moc\u0105 Belzebuba, przyw\u00f3dcy z\u0142ych duch\u00f3w\u201d (Mt 12,24). Belzebul jest \u017cydowskim okre\u015bleniem polemicznym skierowanym przeciwko […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":14078,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[487],"tags":[],"class_list":{"0":"post-14197","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-hot-topic-pl"},"yoast_head":"\n
Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie\",\"datePublished\":\"2025-11-18T19:35:04+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:37:40+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/\"},\"wordCount\":2748,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png\",\"articleSection\":[\"Popularne tematy\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/\",\"name\":\"Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png\",\"datePublished\":\"2025-11-18T19:35:04+00:00\",\"dateModified\":\"2026-03-22T10:37:40+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png\",\"width\":602,\"height\":446},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/drelisblog.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie","datePublished":"2025-11-18T19:35:04+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:37:40+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/"},"wordCount":2748,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png","articleSection":["Popularne tematy"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/","name":"Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png","datePublished":"2025-11-18T19:35:04+00:00","dateModified":"2026-03-22T10:37:40+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#primaryimage","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/11\/Picture1.png","width":602,"height":446},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/bluznierstwo-przeciwko-duchowi-swietemu-w-jego-zydowskim-kontekscie\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Blu\u017anierstwo przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu w jego \u017cydowskim kontek\u015bcie"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website","url":"https:\/\/drelisblog.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/drelisblog.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"tagline":"Czym jest grzech niewybaczalny \u2014 i czy mo\u017cna by\u0107 jego winnym?","preview_image":null,"animated_preview_image":null,"single_preview_image":null,"single_preview_image_mobile":null,"featured_image":14078,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14197"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14197\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/14078"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}