Jedno z najbardziej pal\u0105cych pyta\u0144 dla os\u00f3b, kt\u00f3re wnikliwie zajmuj\u0105 si\u0119 Bibli\u0105, dotyczy sz\u00f3stego z Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144, cz\u0119sto rozumianego jako zakaz \u201ezabijania\u201d. Na pierwszy rzut oka przykazanie to wydaje si\u0119 kategorycznie zabrania\u0107 odbierania ludzkiego \u017cycia, co rodzi z\u0142o\u017cone dylematy etyczne dotycz\u0105ce takich sytuacji jak obrona w\u0142asna, wojna czy kara \u015bmierci. Jednak bli\u017csze przyjrzenie si\u0119 tekstowi hebrajskiemu ods\u0142ania bardziej zniuansowan\u0105 tre\u015b\u0107 tego nakazu, tak\u0105, kt\u00f3ra rozr\u00f3\u017cnia mi\u0119dzy zabijaniem a morderstwem. Analizuj\u0105c j\u0119zykowe, kulturowe i teologiczne wymiary tego przykazania, odkrywamy bogatsze znaczenie, kt\u00f3re podwa\u017ca uproszczone interpretacje i zaprasza do g\u0142\u0119bszej refleksji nad sprawiedliwo\u015bci\u0105, moralno\u015bci\u0105 oraz Bo\u017cym zamys\u0142em w Biblii hebrajskiej.<\/p>\n
Tradycyjne brzmienie sz\u00f3stego przykazania brzmi: \u201eNie zabijaj\u201d (Wj 20,13; por. Pwt 5,17). T\u0142umaczenie to sugeruje ca\u0142kowity zakaz wszelkich form zab\u00f3jstwa. Jednak hebrajski czasownik le\u017c\u0105cy u podstaw tego t\u0142umaczenia, czyli\u00a0 \u05dc\u05e8\u05e6\u05d7 (ratsach), ma bardziej precyzyjne znaczenie ni\u017c szerokie pojeciowo s\u0142owo\u201ezabija\u0107\u201d. Trafniejszym oddaniem jest \u201enie b\u0119dziesz mordowa\u0142\u201d. To rozr\u00f3\u017cnienie ma kluczowe znaczenie: owszem, ka\u017cde morderstwo jest form\u0105 zabicia, ale nie ka\u017cde zabicie stanowi morderstwo. W sensie biblijnym morderstwo oznacza nieusprawiedliwione, zamierzone odebranie ludzkiego \u017cycia, podczas gdy inne formy zabijania mog\u0105 by\u0107 w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach dozwolone, a nawet nakazane.<\/p>\n
Aby w\u0142a\u015bciwie uchwyci\u0107 t\u0119 subteln\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119, musimy przyjrze\u0107 si\u0119 hebrajskim czasownikom zwi\u0105zanym z odbieraniem \u017cycia. Czasownik \u05dc\u05d4\u05e8\u05d5\u05d2 (harag), oznaczaj\u0105cy \u201ezabi\u0107\u201d, jest poj\u0119ciem og\u00f3lnym i mo\u017ce obejmowa\u0107 zar\u00f3wno zab\u00f3jstwo usprawiedliwione, jak i nieusprawiedliwione. Przyk\u0142adowo, u\u017cywa si\u0119 go do opisania zabicia Abla przez Kaina (Rdz 4,8), tj. aktu morderstwa, ale tak\u017ce do okre\u015blenia zabijania wrog\u00f3w na polu bitwy (np. 1 Sm 17,50, gdzie Dawid \u201ezabija\u201d Goliata). W przeciwie\u0144stwie do tego czasownik \u05e8\u05e6\u05d7 (ratsach), u\u017cyty w sz\u00f3stym przykazaniu, oznacza konkretnie bezprawne, niegodziwe odebranie \u017cycia – morderstwo. Pojawia si\u0119 on w takich kontekstach jak Lb 35,16\u201321, gdzie mowa o umy\u015blnym zab\u00f3jstwie z premedytacj\u0105, na przyk\u0142ad o uderzeniu kogo\u015b narz\u0119dziem w celu spowodowania \u015bmierci. Co istotne, ratsach<\/em> nigdy nie jest u\u017cywany w odniesieniu do zab\u00f3jstw uznawanych za usprawiedliwione, takich jak: obrona w\u0142asna, dzia\u0142ania wojenne czy egzekucje nakazane przez s\u0105d.<\/p>\n Trzeci czasownik, \u05dc\u05d4\u05de\u05d9\u05ea (hamit), oznaczaj\u0105cy \u201eu\u015bmierci\u0107\u201d lub \u201eskaza\u0107 na \u015bmier\u0107\u201d, dodatkowo precyzuje biblijne s\u0142ownictwo. Termin ten cz\u0119sto wi\u0105\u017ce si\u0119 z zabijaniem usankcjonowanym prawnie lub nakazanym przez Boga, na przyk\u0142ad z kar\u0105 \u015bmierci (np. Kp\u0142 20,10, gdzie cudzo\u0142o\u017cnicy zostaj\u0105 \u201eskazani na \u015bmier\u0107\u201d) albo z Bo\u017cym poleceniem wykonania wyroku na okre\u015blonych winowajcach (np. Pwt 13,9). Rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy tymi czasownikami: harag<\/em> (og\u00f3lne zabijanie), ratsach<\/em> (morderstwo) oraz hamit<\/em> (egzekucja), ukazuje precyzj\u0119 j\u0119zyka hebrajskiego w podejmowaniu kwestii etycznych zwi\u0105zanych z odebraniem \u017cycia. U\u017cycie ratsach<\/em> w sz\u00f3stym przykazaniu wskazuje zatem na zakaz morderstwa, a nie na absolutny zakaz wszelkiego zabijania.<\/p>\n To j\u0119zykowe rozr\u00f3\u017cnienie na nowo kszta\u0142tuje nasze rozumienie zakresu tego przykazania. Sama Tora podaje bowiem przyk\u0142ady sytuacji, w kt\u00f3rych odebranie \u017cycia jest dozwolone lub wr\u0119cz wymagane, co jasno pokazuje, \u017ce zakaz nie ma charakteru absolutnego. Przyk\u0142adowo, Wj 22,2 stwierdza, \u017ce je\u015bli z\u0142odziej zostanie zabity podczas nocnego w\u0142amania do domu, obro\u0144ca nie ponosi winy krwi, co implikuje prawo do obrony w\u0142asnej. Podobnie Lb 35,27 dopuszcza, aby \u201em\u015bciciel krwi\u201d zabi\u0142 morderc\u0119, kt\u00f3ry uciek\u0142 z miasta ucieczki – jest to forma sprawiedliwo\u015bci odwetowej. Tora nakazuje r\u00f3wnie\u017c kar\u0119 \u015bmierci za takie przest\u0119pstwa jak: morderstwo (Rdz 9,6; Lb 35,31), ba\u0142wochwalstwo (Pwt 17,2\u20137) czy profanacj\u0119 szabatu (Wj 31,14). W kontek\u015bcie wojny, B\u00f3g poleca Izraelowi zg\u0142adzi\u0107 niekt\u00f3re narody, na przyk\u0142ad Kananejczyk\u00f3w (Pwt 20,16\u201317), u\u017cywaj\u0105c czasownik\u00f3w takich jak harag<\/em> lub hamit<\/em>, nigdy ratsach<\/em>. Przyk\u0142ady te pokazuj\u0105, \u017ce sz\u00f3ste przykazanie jest wymierzone w nieusprawiedliwione, z\u0142o\u015bliwe odebranie \u017cycia, a nie we wszelkie akty zabijania jako takie.<\/p>\n Kulturowy i prawny kontekst staro\u017cytnego Bliskiego Wschodu dodatkowo rozja\u015bnia to rozr\u00f3\u017cnienie. W mezopotamskich i hetyckich kodeksach prawnych, takich jak Kodeks Hammurabiego, dokonywano rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy zab\u00f3jstwem umy\u015blnym a nieumy\u015blnym, a kary r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od intencji i okoliczno\u015bci czynu. Akcent po\u0142o\u017cony w Torze na ratsach<\/em> wpisuje si\u0119 w t\u0119 szersz\u0105 tradycj\u0119 prawn\u0105, koncentruj\u0105c si\u0119 na aktach przemocy zaplanowanych lub wynikaj\u0105cych z ra\u017c\u0105cego zaniedbania, kt\u00f3re burz\u0105 harmoni\u0119 wsp\u00f3lnoty. Lb 35,22\u201325 na przyk\u0142ad wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia umy\u015blne morderstwo (ratsach<\/em>) od nieumy\u015blnego zab\u00f3jstwa, przewiduj\u0105c \u015bmier\u0107 dla pierwszego przypadku, a ochron\u0119 w mie\u015bcie ucieczki dla drugiego. Ramy te odzwierciedlaj\u0105 dojrza\u0142e rozumienie sprawiedliwo\u015bci, takie, kt\u00f3re r\u00f3wnowa\u017cy odp\u0142at\u0119 z mi\u0142osierdziem i uznaje z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 ludzkich dzia\u0142a\u0144.<\/p>\n Teologicznie sz\u00f3ste przykazanie podkre\u015bla \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 ludzkiego \u017cycia, zakorzenion\u0105 w przekonaniu, \u017ce cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony na obraz Boga (Rdz 1,26\u201327). Morderstwo, jako akt ratsach<\/em>, narusza ten Boski odcisk, uzurpuj\u0105c sobie Bo\u017c\u0105 w\u0142adz\u0119 nad \u017cyciem i \u015bmierci\u0105. Jednocze\u015bnie dopuszczenie pewnych form odebrania \u017cycia, takich jak egzekucja czy wojna, sugeruje, \u017ce B\u00f3g w okre\u015blonych warunkach deleguje swoj\u0105 w\u0142adz\u0119 ludzkim wykonawcom, zw\u0142aszcza w celu podtrzymania sprawiedliwo\u015bci lub ochrony wsp\u00f3lnoty przymierza. T\u0119 delegacj\u0119 wida\u0107 wyra\u017anie w Rdz 9,6: \u201eKto przeleje krew ludzk\u0105, przez ludzi ma by\u0107 przelana krew jego, bo cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony na obraz Boga\u201d, co potwierdza zasad\u0119 sprawiedliwo\u015bci odwetu, przy jednoczesnym u\u017cyciu czasownika szafach<\/em> (\u201eprzela\u0107\u201d), a nie ratsach<\/em>, wskazuj\u0105c na szerszy kontekst usprawiedliwionego odebrania \u017cycia.<\/p>\n Poszerzaj\u0105c perspektyw\u0119, sz\u00f3ste przykazanie zaprasza do refleksji nad napi\u0119ciem etycznym mi\u0119dzy sprawiedliwo\u015bci\u0105 a mi\u0142osierdziem w Biblii hebrajskiej. Cho\u0107 B\u00f3g zakazuje morderstwa, przepisy prawne Tory ujawniaj\u0105 realistyczne podej\u015bcie do ludzkiej niedoskona\u0142o\u015bci. Miasta ucieczki (Lb 35,9\u201315) zapewniaj\u0105 ochron\u0119 sprawcom nieumy\u015blnego zab\u00f3jstwa, okazuj\u0105c mi\u0142osierdzie, podczas gdy kara \u015bmierci dla morderc\u00f3w stoi na stra\u017cy sprawiedliwo\u015bci. Taka r\u00f3wnowaga odzwierciedla Bo\u017ce uznanie z\u0142o\u017cono\u015bci ludzkiej natury, w kt\u00f3rej intencja, kontekst i konsekwencje kszta\u0142tuj\u0105 ocen\u0119 moraln\u0105. Przykazanie to sk\u0142ania r\u00f3wnie\u017c do zastanowienia si\u0119, jak zasady biblijne maj\u0105 zastosowanie do wsp\u00f3\u0142czesnych dylemat\u00f3w etycznych, takich jak kara \u015bmierci, aborcja czy wojna. Cho\u0107 Tora dopuszcza pewne formy odebrania \u017cycia, jej nacisk na \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 \u017cycia wzywa nas do pokory i rozeznania, tak aby ka\u017cda decyzja o odebraniu \u017cycia by\u0142a zgodna ze sprawiedliwo\u015bci\u0105 i wol\u0105 Bo\u017c\u0105.<\/p>\n Rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy morderstwem a zabijaniem znajduje r\u00f3wnie\u017c odzwierciedlenie w szerszej tradycji literatury m\u0105dro\u015bciowej. Przyk\u0142adowo, Prz 6,16\u201317 wymienia \u201er\u0119ce, kt\u00f3re przelewaj\u0105 krew niewinn\u0105\u201d w\u015br\u00f3d rzeczy, kt\u00f3rych Pan nienawidzi, u\u017cywaj\u0105c czasownika szafach<\/em>, lecz maj\u0105c na my\u015bli bezprawne odebranie \u017cycia, zbli\u017cone znaczeniowo do ratsach<\/em>. Podobnie Psalmy op\u0142akuj\u0105 niesprawiedliw\u0105 przemoc (np. Ps 94,6), wzmacniaj\u0105c biblijne pot\u0119pienie morderstwa jako naruszenia porz\u0105dku ustanowionego przez Boga. Teksty te sugeruj\u0105, \u017ce sz\u00f3ste przykazanie nie jest odizolowan\u0105 norm\u0105, lecz cz\u0119\u015bci\u0105 szerszych ram etycznych, kt\u00f3re ceni\u0105 \u017cycie, a jednocze\u015bnie uznaj\u0105 konieczno\u015b\u0107 sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\n Dla wsp\u00f3\u0142czesnych czytelnik\u00f3w zrozumienie hebrajskiego czasownika ratsach<\/em> przekszta\u0142ca sz\u00f3ste przykazanie z uproszczonego zakazu w g\u0142\u0119bokie wezwanie do poszanowania \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia. Zmusza ono do rozr\u00f3\u017cniania mi\u0119dzy czynami z\u0142o\u015bliwymi a dzia\u0142aniami podyktowanymi konieczno\u015bci\u0105 lub sprawiedliwo\u015bci\u0105, zach\u0119caj\u0105c do bardziej zniuansowanego podej\u015bcia do decyzji etycznych. Taka perspektywa zaprasza r\u00f3wnie\u017c do dialogu z innymi tematami biblijnymi, takimi jak przebaczenie i pojednanie, kt\u00f3re \u0142agodz\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czuciem. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 historia Dawida, kt\u00f3ry oszcz\u0119dza \u017cycie Saula (1 Sm 24), ukazuj\u0105c odmow\u0119 pope\u0142nienia ratsach<\/em>, nawet w sytuacji, gdy zabicie mog\u0142oby wydawa\u0107 si\u0119 usprawiedliwione, i wskazuj\u0105c na wy\u017cszo\u015b\u0107 mi\u0142osierdzia nad zemst\u0105.<\/p>\n Podsumowuj\u0105c, sz\u00f3ste przykazanie, zakorzenione w hebrajskim czasowniku \u05e8\u05e6\u05d7 (ratsach), zakazuje morderstwa, czyli nieusprawiedliwionego, umy\u015blnego odebrania ludzkiego \u017cycia, a nie wszelkich form zabijania. Zastosowanie w Torze odr\u0119bnych czasownik\u00f3w, takich jak harag<\/em> i hamit<\/em>, wraz z przepisami prawnymi dotycz\u0105cymi obrony w\u0142asnej, egzekucji czy wojny, ujawnia z\u0142o\u017cone ramy etyczne, kt\u00f3re r\u00f3wnowa\u017c\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 \u017cycia z wymogami sprawiedliwo\u015bci. To rozumienie, zakorzenione w j\u0119zykowym i kulturowym kontek\u015bcie Biblii hebrajskiej, stawia przed wsp\u00f3\u0142czesnymi czytelnikami wyzwanie wyj\u015bcia poza uproszczone interpretacje i podj\u0119cia refleksji nad z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105 biblijnej moralno\u015bci. Uznaj\u0105c, \u017ce B\u00f3g zakazuje morderstwa, lecz w wyj\u0105tkowych okoliczno\u015bciach dopuszcza odebranie \u017cycia, jeste\u015bmy zaproszeni do namys\u0142u nad tym, jak te zasady kszta\u0142tuj\u0105 nasze podej\u015bcie do sprawiedliwo\u015bci, mi\u0142osierdzia oraz warto\u015bci ludzkiego \u017cycia we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jedno z najbardziej pal\u0105cych pyta\u0144 dla os\u00f3b, kt\u00f3re wnikliwie zajmuj\u0105 si\u0119 Bibli\u0105, dotyczy sz\u00f3stego z Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144, cz\u0119sto rozumianego jako zakaz \u201ezabijania\u201d. Na pierwszy rzut oka przykazanie to wydaje si\u0119 kategorycznie zabrania\u0107 odbierania ludzkiego \u017cycia, co rodzi z\u0142o\u017cone dylematy etyczne dotycz\u0105ce takich sytuacji jak obrona w\u0142asna, wojna czy kara \u015bmierci. Jednak bli\u017csze przyjrzenie si\u0119 tekstowi […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":11484,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[486],"tags":[],"class_list":{"0":"post-15387","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-hebrew-pl"},"yoast_head":"\n