Czy wiesz, \u017ce Ksi\u0119ga Estery przedstawia g\u0142\u0119boki paradoks: jest to jedyna ksi\u0119ga w tradycyjnym kanonie Biblii hebrajskiej, w kt\u00f3rej imi\u0119 Boga nie pojawia si\u0119 ani razu? Nie rozlega si\u0119 \u017caden Bo\u017cy g\u0142os z Synaju, \u017caden prorok nie og\u0142asza: \u201eTak m\u00f3wi Pan\u201d, i \u017caden cud nie rozdziela w\u00f3d morza. A jednak w\u0142a\u015bnie ta nieobecno\u015b\u0107 staje si\u0119 t\u0142em dla niezwykle wa\u017cnej lekcji o Opatrzno\u015bci. Ksi\u0119ga Estery ukazuje, \u017ce B\u00f3g dzia\u0142a nie poprzez spektakularne nadprzyrodzone interwencje, lecz przez pozornie zwyczajne, a cz\u0119sto g\u0142\u0119boko niedoskona\u0142e, decyzje kr\u00f3l\u00f3w, odwag\u0119 pojedynczych os\u00f3b oraz \u201eprzypadkowo\u015b\u0107\u201d czasu i okoliczno\u015bci.<\/p>\n
Opowie\u015b\u0107 rozgrywa si\u0119 w imperium perskim za panowania kr\u00f3la Aswerusa (najprawdopodobniej Kserksesa I, 486\u2013465 r. przed Chr.), w\u0142adcy, kt\u00f3rego pot\u0119ga jest jednocze\u015bnie absolutna i krucha. Historia rozpoczyna si\u0119 wystawnymi ucztami, maj\u0105cymi ukaza\u0107 jego bogactwo (Est 1,1\u20135), lecz jego suwerenno\u015b\u0107 zostaje natychmiast podwa\u017cona, gdy kr\u00f3lowa Waszti odmawia wykonania rozkazu, by stan\u0105\u0107 przed jego pijanymi go\u015b\u0107mi (1,12). Doradcy kr\u00f3la, obawiaj\u0105c si\u0119 powszechnego buntu, przekonuj\u0105 go, by oddali\u0142 Waszti i wyda\u0142 og\u00f3lnopa\u0144stwowy dekret umacniaj\u0105cy opresyjne, m\u0119skie \u201eprzyw\u00f3dztwo\u201d (1,17\u201322). Jest to \u015bwiat, w kt\u00f3rym prawo maskuje l\u0119k, a w\u0142adza, cho\u0107 widowiskowa, \u0142atwo czuje si\u0119 zagro\u017cona.<\/p>\n
W sam \u015brodek tego niestabilnego imperium wkraczaj\u0105 Mardocheusz i jego osierocona kuzynka, \u017cyj\u0105cy jako wygna\u0144cy \u017cydowscy w ziemi swoich ciemi\u0119zc\u00f3w (2,5\u20137). M\u0142oda kobieta nosi w sobie podw\u00f3jn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107: jej hebrajskie imi\u0119 Hadassa (\u05d4\u05b2\u05d3\u05b7\u05e1\u05b8\u05bc\u05d4) oznacza \u201emirt\u201d, tj. ro\u015blin\u0119, kt\u00f3rej li\u015bcie skrywaj\u0105 zapach, dop\u00f3ki nie zostan\u0105 zmia\u017cd\u017cone, oraz jej perskie imi\u0119 Estera (\u05d0\u05b6\u05e1\u05b0\u05ea\u05b5\u05bc\u05e8), kt\u00f3re mo\u017ce znaczy\u0107 \u201egwiazda\u201d albo nawi\u0105zywa\u0107 do Isztar, znanej perskiej bogini. Jednak w jej ojczystym j\u0119zyku, hebrajskim, to nowe perskie imi\u0119 brzmi jak s\u0142owo oznaczaj\u0105ce \u201eukrycie\u201d lub \u201ezakrycie\u201d (\u05e1\u05be\u05ea\u05be\u05e8).<\/p>\n
Z polecenia Mardocheusza Estera ukrywa swoje judejskie pochodzenie i to\u017csamo\u015b\u0107 kulturow\u0105 (2,10), tajemnic\u0119, kt\u00f3r\u0105 zachowuje nawet wtedy, gdy zostaje zabrana do kr\u00f3lewskiego haremu, przechodzi roczne zabiegi upi\u0119kszaj\u0105ce i ostatecznie zostaje wybrana na kr\u00f3low\u0105 (2,17).<\/p>\n
W tym miejscu pojawia si\u0119 pierwsze i najbardziej niepokoj\u0105ce napi\u0119cie ca\u0142ej opowie\u015bci: \u017cydowska kobieta zostaje zabrana do haremu poga\u0144skiego kr\u00f3la, poddana (bez w\u0105tpienia wraz z innymi pr\u00f3bami) selekcji seksualnej, aby ostatecznie zyska\u0107 jego przychylno\u015b\u0107 i po\u015blubi\u0107 go. S\u0105 to dzia\u0142ania wyra\u017anie sprzeczne z zakazami Tory dotycz\u0105cymi ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych oraz relacji seksualnych poza dozwolonym ma\u0142\u017ce\u0144stwem (por. Pwt 7,3\u20134). Narracja nie wydaje jednak bezpo\u015bredniego os\u0105du (podobnie jak w historii Tamar, kt\u00f3ra zachodzi w ci\u0105\u017c\u0119 z Jud\u0105, Rachab b\u0119d\u0105cej nierz\u0105dnic\u0105 czy Rut \u201eods\u0142aniaj\u0105cej stopy\u201d Booza). Zamiast tego tekst uwypukla przymusow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 w\u0142adzy imperialnej, w kt\u00f3rej m\u0142oda, bezbronna kobieta, pozostaj\u0105ca pod opiek\u0105 Mardocheusza, najprawdopodobniej nie mia\u0142a \u017cadnego realnego wyboru.<\/p>\n
Ta celowa dwuznaczno\u015b\u0107 zmusza czytelnika do zmierzenia si\u0119 z g\u0142\u0119bokimi pytaniami: czy Bo\u017cy zamys\u0142 mo\u017ce realizowa\u0107 si\u0119 poprzez moralnie ska\u017cone okoliczno\u015bci? Jaka jest relacja mi\u0119dzy przetrwaniem a wierno\u015bci\u0105? Tekst odmawia \u0142atwych odpowiedzi, zanurzaj\u0105c nas w chaotycznej rzeczywisto\u015bci wygnania, gdzie tradycyjna moralno\u015b\u0107 zderza si\u0119 z brutaln\u0105 si\u0142\u0105 w\u0142adzy.<\/p>\n
Napi\u0119cie narasta wraz z pojawieniem si\u0119 Hamana, Agagity. Jego pochodzenie jako Agagity ma ogromne znaczenie, poniewa\u017c \u0142\u0105czy jego spisek z dawnym konfliktem mi\u0119dzy Izraelitami a Amalekitami (Haman by\u0142 potomkiem kr\u00f3la Agaga; por. 1 Sm 15). W rezultacie nie chodzi jedynie o osobist\u0105 niech\u0119\u0107 wobec Mardocheusza, lecz o ca\u0142\u0105 ludno\u015b\u0107 Judei, wygnan\u0105 i \u017cyj\u0105c\u0105 teraz na ziemiach perskich. Celem jest unicestwienie Izraela. Nic mniej. Przy okazji warto zaznaczy\u0107, \u017ce \u201e\u017byd\u201d w tym kontek\u015bcie nie oznacza osoby wyznaj\u0105cej judaizm w dzisiejszym sensie. Odnosi si\u0119 raczej do grupy Judejczyk\u00f3w (oraz wszystkich postrzeganych jako pochodz\u0105cych z ziemi przodk\u00f3w Izraela), kt\u00f3rzy zostali wygnani i zniewoleni.<\/p>\n
Pycha Hamana domaga si\u0119 powszechnego oddawania mu czci. Mardocheusz, siedz\u0105cy w bramie kr\u00f3lewskiej, odmawia (Est 3,2). Tekst nie precyzuje powod\u00f3w, zaznaczaj\u0105c jedynie, \u017ce maj\u0105 one zwi\u0105zek z jego judejskim pochodzeniem (3,4). Rozw\u015bcieczony Haman postanawia zg\u0142adzi\u0107 nie tylko Mardocheusza, lecz ca\u0142y jego lud. Bior\u0105c pod uwag\u0119 ich staro\u017cytne \u201epowi\u0105zanie\u201d, jest to ca\u0142kowicie zrozumia\u0142e.<\/p>\n
W tym momencie opowie\u015b\u0107 wchodzi w sw\u00f3j mroczny etap. Haman manipuluje kr\u00f3lem za pomoc\u0105 wyrachowanych k\u0142amstw:<\/p>\n
\u201eJest jeden nar\u00f3d rozproszony i rozrzucony w\u015br\u00f3d narod\u00f3w\u2026 ich prawa r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od praw wszystkich innych lud\u00f3w i nie przestrzegaj\u0105 praw kr\u00f3la\u201d (Est 3,8).<\/em><\/p>\n Zostaje sporz\u0105dzony dekret, opatrzony kr\u00f3lewskim sygnetem i rozes\u0142any do ka\u017cdej prowincji: trzynastego dnia miesi\u0105ca Adar nale\u017cy \u201ezg\u0142adzi\u0107, pozabija\u0107 i wytraci\u0107 wszystkich Judejczyk\u00f3w\/\u017byd\u00f3w\u2026 oraz zagrabi\u0107 ich mienie\u201d (por. Est 3,13). Prawo Med\u00f3w i Pers\u00f3w nie podlega odwo\u0142aniu (8,8). Uruchomiona zostaje machina absolutnego, zalegalizowanego z\u0142a. Czy cokolwiek, lub ktokolwiek, mo\u017ce jeszcze interweniowa\u0107?<\/p>\n Gdy Mardocheusz dowiaduje si\u0119 o dekrecie, rozdziera swoje szaty, przywdziewa w\u00f3r i popi\u00f3\u0142 i g\u0142o\u015bno lamentuje u bramy kr\u00f3lewskiej (4,1\u20132). Estera, chroniona murami pa\u0142acu, pocz\u0105tkowo waha si\u0119, gdy zostaje wezwana do dzia\u0142ania. Jej odpowied\u017a ods\u0142ania g\u0142\u0119boki l\u0119k: wej\u015bcie do kr\u00f3la bez zaproszenia niemal na pewno oznacza\u0142oby \u015bmier\u0107, chyba \u017ce kr\u00f3l \u0142askawie wyci\u0105gn\u0105\u0142by ku nieproszonej \u201ego\u015bcini\u201d swoje z\u0142ote ber\u0142o. Problem pog\u0142\u0119bia fakt, \u017ce od oko\u0142o miesi\u0105ca nie zosta\u0142a wezwana do kr\u00f3la (4,11). Czy straci\u0142a ju\u017c jego wzgl\u0119dy? Gdyby tylko to wyzwanie pojawi\u0142o si\u0119 miesi\u0105c wcze\u015bniej\u2026 Ale co mog\u0142a zrobi\u0107 teraz? By\u0142o to po prostu zbyt niebezpieczne i nierozs\u0105dne.<\/p>\n Odpowied\u017a Mardocheusza zawiera teologiczne serce ca\u0142ej ksi\u0119gi:<\/p>\n \u201eNie s\u0105d\u017a, \u017ce jako jedyna spo\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w ocalisz swe \u017cycie w pa\u0142acu kr\u00f3lewskim. Je\u015bli bowiem ty w tym czasie b\u0119dziesz milcze\u0107, ratunek i ocalenie dla \u017byd\u00f3w przyjd\u0105 z innego miejsca, lecz ty i dom twego ojca zginiecie. Kto za\u015b wie, czy nie na taki czas jak ten dosz\u0142a\u015b do godno\u015bci kr\u00f3lewskiej?\u201d (Est 4,13\u201314).<\/p>\n Wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 tu dwa fundamentalne filary Opatrzno\u015bci. Po pierwsze, Bo\u017cy zamys\u0142 jest niepowstrzymany. \u201eRatunek przyjdzie z innego miejsca\u201d. Przetrwanie ludu przymierza nie zale\u017cy od odwagi jednej osoby ani od jej braku. B\u00f3g Abrahama pozostaje wierny swojej obietnicy zachowania Izraela, z Ester\u0105 lub bez niej.<\/p>\n Po drugie, Bo\u017ca Opatrzno\u015b\u0107 ma charakter uczestnicz\u0105cy. \u201eKto za\u015b wie, czy nie na taki czas jak ten dosz\u0142a\u015b do godno\u015bci kr\u00f3lewskiej?\u201d. Niebezpieczna pozycja Estery: jej uroda, jej seksualno\u015b\u0107, jej ujmuj\u0105cy charakter, jej przychylno\u015b\u0107 w oczach kr\u00f3la, a nawet jej ukryta to\u017csamo\u015b\u0107, zostaje poddana ponownej ocenie. To, co wcze\u015bniej mog\u0142o wygl\u0105da\u0107 na przypadek (albo moralny kompromis), teraz jawi si\u0119 jako Bo\u017ce powo\u0142anie. Ca\u0142e jej \u017cycie, wraz ze wszystkimi moralnymi niejednoznaczno\u015bciami, zostaje z perspektywy wstecznej nape\u0142nione sensem.<\/p>\n Wiara Estery objawia si\u0119 w pe\u0142ni. Niczego nie traktuje jako oczywisto\u015bci:<\/p>\n \u201eId\u017a, zgromad\u017a wszystkich Judejczyk\u00f3w\u2026 po\u015b\u0107cie za mnie; nie jedzcie ani nie pijcie przez trzy dni, noc\u0105 ani za dnia. Ja r\u00f3wnie\u017c i moje s\u0142u\u017cebnice b\u0119dziemy po\u015bci\u0107. Potem p\u00f3jd\u0119 do kr\u00f3la, cho\u0107 jest to niezgodne z prawem; a je\u015bli mam zgin\u0105\u0107 – zgin\u0119\u201d (Est 4,16).<\/em><\/p>\n Ryzyko jest ogromne. Lecz teraz zostaje ca\u0142kowicie powierzone Bogu Izraela.<\/p>\n To, co nast\u0119puje potem, jest zapieraj\u0105c\u0105 dech w piersiach sekwencj\u0105 \u201eprzypadk\u00f3w\u201d, splecionych ze sob\u0105 przez niewidzialn\u0105 r\u0119k\u0119:<\/p>\n Estera znajduje \u0142ask\u0119 w oczach kr\u00f3la, kt\u00f3ry wyci\u0105ga ku niej swoje z\u0142ote ber\u0142o (5,2). Wykazuj\u0105c si\u0119 strategiczn\u0105 m\u0105dro\u015bci\u0105, odk\u0142ada swoj\u0105 pro\u015bb\u0119, zapraszaj\u0105c zamiast tego kr\u00f3la i Hamana na dwie nast\u0119puj\u0105ce po sobie uczty (5,4\u20138). To celowe op\u00f3\u017anienie wprawia w ruch ca\u0142\u0105 dalsz\u0105 sekwencj\u0119 wydarze\u0144.<\/p>\n Tej samej nocy kr\u00f3l nie mo\u017ce zasn\u0105\u0107 (6,1). Si\u0119ga po kroniki kr\u00f3lewskie i dowiaduje si\u0119 o nienagrodzonej lojalno\u015bci Mardocheusza sprzed pi\u0119ciu lat (6,2\u20133). Tymczasem Haman przybywa do pa\u0142acu z zamiarem doprowadzenia do \u015bmierci Mardocheusza, tylko po to, by zosta\u0107 zmuszonym przez kr\u00f3la do publicznego uhonorowania w\u0142a\u015bnie tego cz\u0142owieka, kt\u00f3rego pragnie zg\u0142adzi\u0107 (6,6\u201311). Ten druzgoc\u0105cy cios w pych\u0119 Hamana doskonale przygotowuje grunt pod drug\u0105 uczt\u0119, podczas kt\u00f3rej Estera wreszcie ujawnia swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107:<\/p>\n \u201eZostali\u015bmy bowiem sprzedani \u2014 ja i m\u00f3j lud \u2014 na zg\u0142adzenie\u201d (7,4), <\/strong><\/em>nawi\u0105zuj\u0105c do dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy talent\u00f3w srebra, kt\u00f3re Haman obieca\u0142 skarbcowi kr\u00f3lewskiemu w zamian za przeprowadzenie czystki (por. 3,8\u20139).<\/p>\n Gniew kr\u00f3la ka\u017ce mu wyj\u015b\u0107 do ogrodu. Haman, w desperackiej pr\u00f3bie b\u0142agania o \u017cycie, pada na \u0142o\u017ce Estery. Kr\u00f3l b\u0142\u0119dnie interpretuje to zdarzenie jako napa\u015b\u0107 seksualn\u0105 i rozkazuje straci\u0107 Hamana na tej samej szubienicy, kt\u00f3r\u0105 ten przygotowa\u0142 dla Mardocheusza (7,7\u201310).<\/p>\n Ksi\u0119ga Estery ostatecznie daje nam pot\u0119\u017cn\u0105 i bardzo praktyczn\u0105 nadziej\u0119: B\u00f3g dzia\u0142a nawet wtedy, gdy wydaje si\u0119 najbardziej nieobecny. Nasze \u017cycie cz\u0119sto wype\u0142niaj\u0105 zwyczajne decyzje, trudne kompromisy i zagmatwane okoliczno\u015bci czasowe. Historia Estery zapewnia nas, \u017ce nie s\u0105 to znaki Bo\u017cego opuszczenia. Przeciwnie, mog\u0105 by\u0107 narz\u0119dziami, kt\u00f3rymi B\u00f3g pos\u0142uguje si\u0119, aby ustawi\u0107 nas w miejscu kluczowego celu, kt\u00f3rego jeszcze nie jeste\u015bmy w stanie dostrzec. Uczy nas, \u017ce nasze przesz\u0142e b\u0142\u0119dy, obecna sytuacja i pochodzenie maj\u0105 g\u0142\u0119bokie znaczenie.<\/p>\n Chwile ryzyka, skomplikowane \u017cyciorysy oraz okresy wiary, lub jej braku, zostaj\u0105 wplecione w plan, kt\u00f3rego cz\u0119sto nie potrafimy zobaczy\u0107, podobnie jak ukryta gwiazda czy zmia\u017cd\u017cony mirt, kt\u00f3ry uwalnia sw\u00f3j zapach dopiero wtedy, gdy zostanie zgnieciony. Ksi\u0119ga Estery uczy, \u017ce ka\u017cdy z nas, niezale\u017cnie od tego, jak moralnie niejednoznaczna mo\u017ce by\u0107 nasza sytuacja, ma potencja\u0142, by w decyduj\u0105cym momencie \u017cycia po\u015bwi\u0119ci\u0107 wszystko, aby uczyni\u0107 to, co s\u0142uszne.<\/p>\n Pytanie retoryczne wci\u0105\u017c unosi si\u0119 w powietrzu: \u201eA kto wie, czy nie na taki czas dosz\u0142a\u015b do godno\u015bci kr\u00f3lewskiej?\u201d<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Czy wiesz, \u017ce Ksi\u0119ga Estery przedstawia g\u0142\u0119boki paradoks: jest to jedyna ksi\u0119ga w tradycyjnym kanonie Biblii hebrajskiej, w kt\u00f3rej imi\u0119 Boga nie pojawia si\u0119 ani razu? Nie rozlega si\u0119 \u017caden Bo\u017cy g\u0142os z Synaju, \u017caden prorok nie og\u0142asza: \u201eTak m\u00f3wi Pan\u201d, i \u017caden cud nie rozdziela w\u00f3d morza. A jednak w\u0142a\u015bnie ta nieobecno\u015b\u0107 staje si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":15675,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[490],"tags":[],"class_list":{"0":"post-15831","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-prayer-pl"},"yoast_head":"\n\u201eNa taki w\u0142a\u015bnie czas\u201d<\/h3>\n
Suwerenno\u015b\u0107 w cieniu<\/h3>\n
Ukryta gwiazda i zmia\u017cd\u017cony mirt<\/h3>\n