Jednym z trwa\u0142ych motyw\u00f3w teologii zast\u0119pstwa, przekonania, \u017ce chrze\u015bcijanie zast\u0105pili \u017byd\u00f3w jako lud przymierza Bo\u017cego, jest pogl\u0105d, i\u017c B\u00f3g mo\u017ce przemieni\u0107 nawet byty nieo\u017cywione, takie jak kamienie, w swoje dzieci. Idea ta bywa cz\u0119sto wyprowadzana z fragment\u00f3w Nowego Testamentu, na przyk\u0142ad z \u0141k 3,7\u20138, kt\u00f3re przytacza si\u0119 jako potwierdzenie tradycyjnego stanowiska, \u017ce chrze\u015bcijanie przej\u0119li miejsce \u017byd\u00f3w w Bo\u017cym planie zbawienia. Jednak uwa\u017cniejsza analiza tych tekst\u00f3w ods\u0142ania zupe\u0142nie inn\u0105 intencj\u0119, zakorzenion\u0105 nie w opozycji \u201e\u017bydzi kontra poganie\u201d, lecz w kontra\u015bcie mi\u0119dzy \u017bydami polegaj\u0105cymi jedynie na pochodzeniu a tymi, kt\u00f3rzy uciele\u015bniaj\u0105 g\u0142\u0119bsz\u0105, opart\u0105 na wierze to\u017csamo\u015b\u0107 \u017cydowsk\u0105. Niniejszy tekst, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do nauczania Jana Chrzciciela, Jezusa i Paw\u0142a, a tak\u017ce do staro\u017cytnej modlitwy \u017cydowskiej, pokazuje, \u017ce Nowy Testament k\u0142adzie nacisk na wierno\u015b\u0107 i nawr\u00f3cenie, a nie na sam\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 etniczn\u0105, jako znak rozpoznawczy ludu przymierza Bo\u017cego.<\/p>\n
W \u0141k 3,7\u20138 Jan Chrzciciel kieruje ostre napomnienie do swoich rodak\u00f3w, Judejczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy przychodzili do niego, aby przyj\u0105\u0107 chrzest:<\/p>\n
\n\u201ePlemi\u0119 \u017cmijowe, kto wam pokaza\u0142, jak uciec przed nadchodz\u0105cym gniewem? Wydajcie wi\u0119c godne owoce nawr\u00f3cenia i nie m\u00f3wcie sobie: \u2018Mamy Abrahama za ojca\u2019, bo powiadam wam: B\u00f3g z tych kamieni mo\u017ce wzbudzi\u0107 dzieci Abrahamowi\u201d (\u0141k 3,7\u20138).<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Na pierwszy rzut oka fragment ten mo\u017ce sprawia\u0107 wra\u017cenie, \u017ce umniejsza znaczenie \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci, sugeruj\u0105c, i\u017c B\u00f3g m\u00f3g\u0142by zast\u0105pi\u0107 lud \u017cydowski innymi, nawet nieo\u017cywionymi kamieniami. Taka interpretacja dobrze wpisuje si\u0119 w tez\u0119 teologii zast\u0119pstwa, wed\u0142ug kt\u00f3rej Ko\u015bci\u00f3\u0142 zaj\u0105\u0142 miejsce Izraela. Jednak kontekst s\u0142\u00f3w Jana wskazuje na zupe\u0142nie inne przes\u0142anie. Jan zwraca si\u0119 do konkretnej grupy Judejczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zak\u0142adali, \u017ce samo etniczne pochodzenie od Abrahama gwarantuje im status ludu przymierza, niezale\u017cnie od ich postawy moralnej czy duchowej. Jego ostrze\u017cenie nie dotyczy zast\u0105pienia \u017byd\u00f3w przez pogan, lecz konieczno\u015bci autentycznego nawr\u00f3cenia i wewn\u0119trznej przemiany.<\/p>\n
Odwo\u0142anie Jana do \u201ekamieni\u201d jest \u015brodkiem retorycznym, kt\u00f3ry podkre\u015bla, \u017ce Bo\u017ca moc nie jest ograniczona ludzkim pochodzeniem. Wyra\u017cenie \u201edzieci Abrahama\u201d nie oznacza powstania nowej grupy etnicznej, lecz odnosi si\u0119 do tych, kt\u00f3rzy na\u015bladuj\u0105 wiar\u0119 i pos\u0142usze\u0144stwo Abrahama. W my\u015bli \u017cydowskiej Abraham nie by\u0142 jedynie fizycznym protoplast\u0105 Izraela, lecz tak\u017ce archetypem wierno\u015bci, czego wyrazem jest jego zaufanie Bo\u017cym obietnicom (por. Rdz 15,6). Krytyka Jana skierowana jest zatem przeciwko tym, kt\u00f3rzy opieraj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na pochodzeniu, nie uciele\u015bniaj\u0105c wiary, kt\u00f3ra definiowa\u0142a relacj\u0119 Abrahama z Bogiem. Jego wezwanie, by \u201ewydawa\u0107 owoce godne nawr\u00f3cenia\u201d, podkre\u015bla, \u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do przymierza wymaga aktywnej, przemieniaj\u0105cej odpowiedzi na Bo\u017ce wezwanie, a nie jedynie prawa wynikaj\u0105cego z urodzenia.<\/p>\n
Nauczanie Jezusa: czyny okre\u015blaj\u0105 dzieci Abrahama<\/h3>\n
Podobny motyw pojawia si\u0119 w nauczaniu Jezusa, zw\u0142aszcza w Jego konfrontacji z niekt\u00f3rymi Judejczykami, kt\u00f3rzy Mu si\u0119 sprzeciwiali. W J 8,39 Jezus stwierdza:<\/p>\n
\n\u201eGdyby\u015bcie byli dzie\u0107mi Abrahama, dokonywaliby\u015bcie czyn\u00f3w Abrahama.\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
S\u0142owa te padaj\u0105 w kontek\u015bcie gor\u0105cej wymiany zda\u0144, w kt\u00f3rej Jezus podwa\u017ca roszczenie rozm\u00f3wc\u00f3w do synostwa Abrahamowego. Podobnie jak Jan Chrzciciel, Jezus nie neguje ich \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci, lecz stawia pytanie, czy ich post\u0119powanie odpowiada wierze i sprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3re charakteryzowa\u0142y Abrahama. \u201eCzyny Abrahama\u201d odnosz\u0105 si\u0119 do \u017cycia opartego na zaufaniu Bogu, go\u015bcinno\u015bci i pos\u0142usze\u0144stwie, widocznych zar\u00f3wno w gotowo\u015bci Abrahama do z\u0142o\u017cenia Izaaka w ofierze (por. Rdz 22), jak i w jego wstawiennictwie za Sodom\u0105 (por. Rdz 18). Sednem wypowiedzi Jezusa jest to, \u017ce prawdziwa to\u017csamo\u015b\u0107 ludu przymierza ujawnia si\u0119 poprzez wierno\u015b\u0107, a nie jedynie poprzez wi\u0119zy etniczne czy genealogiczne.<\/p>\n
To nauczanie podwa\u017ca za\u0142o\u017cenie teologii zast\u0119pstwa, wedle kt\u00f3rego Jezus mia\u0142 ustanowi\u0107 nowy lud przymierza, odr\u0119bny od Izraela. Zamiast tego Jezus wzywa swoich rodak\u00f3w, \u017byd\u00f3w, do g\u0142\u0119bszego, bardziej autentycznego prze\u017cywania relacji przymierza z Bogiem. Jego krytyka biegnie r\u00f3wnolegle do napomnienia Jana, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce B\u00f3g ceni nawr\u00f3cenie i pos\u0142usze\u0144stwo bardziej ni\u017c domniemane przywileje wynikaj\u0105ce z pochodzenia. Daleki od zast\u0119powania Izraela, Jezus odnawia wezwanie do \u017cycia jako prawdziwi dziedzice Abrahama, poprzez wiar\u0119.<\/p>\n
Teologia Paw\u0142a: dzieci obietnicy<\/h3>\n
Teologia zast\u0119pstwa cz\u0119sto powo\u0142uje si\u0119 na s\u0142owa aposto\u0142a Paw\u0142a z Rz 9,6\u20138, aby dowodzi\u0107, \u017ce chrze\u015bcijanie stali si\u0119 ludem wybranym Boga w miejsce \u017byd\u00f3w:<\/p>\n
\n\u201eNie tak jakby zawiod\u0142o s\u0142owo Boga. Bo nie wszyscy, kt\u00f3rzy pochodz\u0105 z Izraela, s\u0105 Izraelem; i nie wszyscy s\u0105 dzie\u0107mi dlatego, \u017ce s\u0105 potomstwem Abrahama, lecz: z Izaaka b\u0119dzie nazwane twoje potomstwo. To znaczy: nie dzieci cia\u0142a s\u0105 dzie\u0107mi Boga, lecz dzieci obietnicy uznaje si\u0119 za potomstwo.\u201d (Rz 9,6\u20138)<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Fragment ten bywa cz\u0119sto b\u0142\u0119dnie interpretowany jako dow\u00f3d na to, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 zast\u0105pi\u0142 Izrael jako lud przymierza Bo\u017cego. Jednak argumentacja Paw\u0142a jest znacznie bardziej subtelna i pozostaje w pe\u0142nej zgodzie z nauczaniem Jana Chrzciciela i Jezusa. Pisz\u0105c do wsp\u00f3lnoty w Rzymie, z\u0142o\u017conej zar\u00f3wno z wierz\u0105cych pochodzenia \u017cydowskiego, jak i poga\u0144skiego, Pawe\u0142 mierzy si\u0119 z pytaniem, dlaczego cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w nie przyj\u0119\u0142a Jezusa jako Mesjasza. Jego odpowied\u017a brzmi: przynale\u017cno\u015b\u0107 do przymierza od zawsze by\u0142a definiowana przez Bo\u017c\u0105 obietnic\u0119, a nie jedynie przez fizyczne pochodzenie.<\/p>\n
Odwo\u0142anie Paw\u0142a do Izaaka i Izmaela s\u0142u\u017cy zilustrowaniu tej prawdy. Obaj byli synami Abrahama, a jednak to Izaak by\u0142 \u201edzieckiem obietnicy\u201d, poniewa\u017c jego narodziny stanowi\u0142y wype\u0142nienie konkretnej obietnicy przymierza danej przez Boga (por. Rdz 17,19\u201321). Izmael, cho\u0107 r\u00f3wnie\u017c by\u0142 synem Abrahama, reprezentuje \u201edziecko cia\u0142a\u201d, narodzone w wyniku ludzkiej inicjatywy, a nie dzia\u0142ania Bo\u017cej obietnicy (por. Rdz 16). Kontrast, jaki kre\u015bli Pawe\u0142, nie przebiega wi\u0119c mi\u0119dzy \u017bydami a poganami, lecz mi\u0119dzy dwoma sposobami odnoszenia si\u0119 do Boga: jednym opartym na wierze w Jego obietnice i drugim, polegaj\u0105cym na ludzkim wysi\u0142ku lub statusie.<\/p>\n
Dla Paw\u0142a \u201eIzrael\u201d nie jest poj\u0119ciem to\u017csamym z samym pochodzeniem etnicznym, lecz odnosi si\u0119 do tych, kt\u00f3rzy uciele\u015bniaj\u0105 wiar\u0119 Abrahama, zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, jak i pogan. Nie oznacza to jednak wykluczenia \u017byd\u00f3w z Bo\u017cego przymierza; przeciwnie, potwierdza, \u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do przymierza zakorzeniona jest w wierno\u015bci Bo\u017cej obietnicy, czego wzorem s\u0105 Abraham i Izaak. Szersza argumentacja Paw\u0142a w rozdzia\u0142ach Rz 9\u201311 podkre\u015bla nieprzemijaj\u0105c\u0105 wierno\u015b\u0107 Boga wobec Izraela, kt\u00f3rej kulminacj\u0105 jest stwierdzenie: \u201ei tak ca\u0142y Izrael b\u0119dzie zbawiony\u201d (Rz 11,26). Zamiast wspiera\u0107 teologi\u0119 zast\u0119pstwa, teologia Paw\u0142a ponownie potwierdza centralne miejsce Izraela w Bo\u017cym planie zbawienia, jednocze\u015bnie rozszerzaj\u0105c przymierze na pogan, kt\u00f3rzy dziel\u0105 wiar\u0119 Abrahama.<\/p>\n
Staro\u017cytna modlitwa \u017cydowska: kontekst to\u017csamo\u015bci przymierza<\/h3>\n
Nauczanie Jana, Jezusa i Paw\u0142a wsp\u00f3\u0142brzmi ze staro\u017cytn\u0105 modlitw\u0105 \u017cydowsk\u0105 Ribon Kol HaOlamim <\/em>(\u201eW\u0142adco Wieczno\u015bci\u201d), do dzi\u015b odmawian\u0105 w \u017cydowskiej liturgii. Modlitwa ta wyra\u017ca pokorne uznanie przymierza i relacji Izraela z Bogiem, relacji zakorzenionej nie w ludzkiej zas\u0142udze, lecz w Bo\u017cym mi\u0142osierdziu i obietnicy:<\/p>\n
\n\u201eW\u0142adco Wieczno\u015bci, nie z powodu naszej sprawiedliwo\u015bci zanosimy przed Tob\u0105 nasze b\u0142agania, lecz z powodu Twego wielkiego mi\u0142osierdzia. Czym\u017ce jest nasza wierno\u015b\u0107?! Czym\u017ce jest nasza sprawiedliwo\u015b\u0107?! \u2026 Co w og\u00f3le mo\u017cna powiedzie\u0107 przed Tob\u0105, Panie Bo\u017ce, Bo\u017ce naszych ojc\u00f3w?! \u2026 Lecz jeste\u015bmy dzie\u0107mi Twego umi\u0142owanego Abrahama, kt\u00f3remu przysi\u0105g\u0142e\u015b na g\u00f3rze Moria. Jeste\u015bmy potomstwem Izaaka, jego jedynego syna, kt\u00f3ry zosta\u0142 zwi\u0105zany na o\u0142tarzu. Jeste\u015bmy \u015bwiadcz\u0105c\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 Jakuba, wybran\u0105 i umi\u0142owan\u0105 przez Ciebie ponad miar\u0119\u2026\u201d<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n
Modlitwa ta podkre\u015bla, \u017ce status Izraela opiera si\u0119 na \u0142askawej Bo\u017cej elekcji Abrahama, Izaaka i Jakuba, a nie na wewn\u0119trznej sprawiedliwo\u015bci samego ludu. Odwo\u0142anie do Izaaka, \u201ekt\u00f3ry zosta\u0142 zwi\u0105zany na o\u0142tarzu\u201d, uwydatnia jego rol\u0119 jako dziecka obietnicy, kt\u00f3rego \u017cycie pos\u0142usze\u0144stwa odzwierciedla\u0142o wiar\u0119 Abrahama. Akcent po\u0142o\u017cony w modlitwie na Bo\u017ce mi\u0142osierdzie oraz na dziedzictwo patriarch\u00f3w koryguje przekonanie, jakoby samo pochodzenie etniczne zapewnia\u0142o przynale\u017cno\u015b\u0107 do przymierza, nieporozumienie, z kt\u00f3rym mierzyli si\u0119 tak\u017ce Jan Chrzciciel, Jezus i Pawe\u0142.<\/p>\n
Zako\u0144czenie: wierno\u015b\u0107, a nie zast\u0105pienie<\/h3>\n
Nowotestamentowe nauczanie Jana Chrzciciela, Jezusa i Paw\u0142a nie wspiera twierdzenia teologii zast\u0119pstwa, jakoby chrze\u015bcijanie mieli zast\u0105pi\u0107 \u017byd\u00f3w jako lud przymierza Bo\u017cego. Przeciwnie, podkre\u015bla ono, \u017ce prawdziwa to\u017csamo\u015b\u0107 przymierza jest okre\u015blana przez wierno\u015b\u0107, nawr\u00f3cenie i zaufanie Bo\u017cym obietnicom, czego wzorem s\u0105 Abraham i Izaak. Wezwanie Jana do nawr\u00f3cenia, \u017c\u0105danie Jezusa, by czyni\u0107 \u201eczyny Abrahama\u201d, oraz paw\u0142owe rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy dzie\u0107mi cia\u0142a a dzie\u0107mi obietnicy, wszystko to wskazuje na wizj\u0119 Izraela, kt\u00f3ra przekracza sam\u0105 etniczno\u015b\u0107, a jednocze\u015bnie pozostaje g\u0142\u0119boko zakorzeniona w Bo\u017cym przymierzu z Abrahamem.<\/p>\n
Modlitwa Ribon Kol HaOlamim <\/em>umacnia t\u0119 perspektyw\u0119, przypominaj\u0105c, \u017ce relacja Izraela z Bogiem jest darem Bo\u017cego mi\u0142osierdzia, a nie przywilejem zdobytym ludzkim wysi\u0142kiem. Skupiaj\u0105c si\u0119 na wierno\u015bci zamiast na zast\u0105pieniu, teksty te zapraszaj\u0105 wszystkich ludzi, zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w, jak i pogan, do uczestnictwa w Bo\u017cym przymierzu poprzez wiar\u0119, zapewniaj\u0105c, \u017ce obietnica dana Abrahamowi trwa jako b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo dla wszystkich narod\u00f3w: \u201ePrzez ciebie b\u0119d\u0105 otrzymywa\u0142y b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo ludy ca\u0142ej ziemi\u201d (Rdz 12,3).<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Jednym z trwa\u0142ych motyw\u00f3w teologii zast\u0119pstwa, przekonania, \u017ce chrze\u015bcijanie zast\u0105pili \u017byd\u00f3w jako lud przymierza Bo\u017cego, jest pogl\u0105d, i\u017c B\u00f3g mo\u017ce przemieni\u0107 nawet byty nieo\u017cywione, takie jak kamienie, w swoje dzieci. Idea ta bywa cz\u0119sto wyprowadzana z fragment\u00f3w Nowego Testamentu, na przyk\u0142ad z \u0141k 3,7\u20138, kt\u00f3re przytacza si\u0119 jako potwierdzenie tradycyjnego stanowiska, \u017ce chrze\u015bcijanie przej\u0119li miejsce […]<\/p>\n","protected":false},"author":350,"featured_media":12889,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"give_campaign_id":0,"footnotes":""},"categories":[490],"tags":[],"class_list":{"0":"post-15832","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-prayer-pl"},"yoast_head":"\n
\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej - Jewish Studies for Christians<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/\"},\"author\":{\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\"},\"headline\":\"\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej\",\"datePublished\":\"2025-04-24T20:09:11+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-08T13:28:16+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/\"},\"wordCount\":1623,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp\",\"articleSection\":[\"Modlitwa\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/\",\"name\":\"\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej - Jewish Studies for Christians\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp\",\"datePublished\":\"2025-04-24T20:09:11+00:00\",\"dateModified\":\"2026-02-08T13:28:16+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp\",\"width\":1232,\"height\":928},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/\",\"name\":\"Dr Eli's Blog\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":[\"Person\",\"Organization\"],\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98\",\"name\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"contentUrl\":\"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png\",\"width\":2560,\"height\":470,\"caption\":\"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel\"},\"logo\":{\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\"},\"sameAs\":[\"https:\/\/drelisblog.com\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab\",\"name\":\"Sandra Kwiecien\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g\",\"caption\":\"Sandra Kwiecien\"},\"url\":\"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej - Jewish Studies for Christians","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/"},"author":{"name":"Sandra Kwiecien","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab"},"headline":"\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej","datePublished":"2025-04-24T20:09:11+00:00","dateModified":"2026-02-08T13:28:16+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/"},"wordCount":1623,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp","articleSection":["Modlitwa"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/","name":"\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej - Jewish Studies for Christians","isPartOf":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp","datePublished":"2025-04-24T20:09:11+00:00","dateModified":"2026-02-08T13:28:16+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#primaryimage","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/golubpaer.webp","width":1232,"height":928},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/grace-of-god-in-jewish-prayer\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"\u0141aska Boga w modlitwie \u017cydowskiej"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#website","url":"https:\/\/drelisblog.com\/","name":"Dr Eli's Blog","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/drelisblog.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":["Person","Organization"],"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/60f4a0c10ba754b71c7dc2ab8234ec98","name":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","contentUrl":"https:\/\/drelisblog.com\/wp-content\/uploads\/2025\/04\/logo-scaled.png","width":2560,"height":470,"caption":"Dr. Eli (Eliyahu) Lizorkin-Girzhel"},"logo":{"@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/drelisblog.com"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/646e2adf7a249b4a2b7b30f44c17f2ab","name":"Sandra Kwiecien","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/drelisblog.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1849939406bcec9ba92fbe1f999ef38f90fe6eb6585d791706d25c733f052c31?s=96&d=identicon&r=g","caption":"Sandra Kwiecien"},"url":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/author\/sandra-kwiecien\/"}]}},"tagline":"","preview_image":null,"animated_preview_image":null,"single_preview_image":null,"single_preview_image_mobile":null,"featured_image":12889,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15832","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/350"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15832"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15832\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12889"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15832"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15832"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/drelisblog.com\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15832"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}